گزارشهای مالی در تمامی سازمانها از اهمیت ویژهای برخوردارند و باید قابل اتکا، قابل فهم و مرتبط باشند. برای دستیابی به این ویژگیها و ارتقای کیفیت گزارشهای مالی، سازمانها از ساختاری تخصصی به نام کمیته حسابرسی بهره میگیرند. کمیته حسابرسی با نظارت بر فرآیند گزارشگری مالی، نقش مهمی در افزایش کیفیت و شفافیت گزارشهای مالی ایفا میکند. به دلیل اهمیت و کارکرد گسترده این کمیته در سازمانها، در این مقاله از گروه نرم افزار حسابداری محک تلاش شده است تا به سوالاتی مانند منشور کمیته حسابرسی چیست و اعضای کمیته حسابرسی چه کسانی هستند، پاسخ داده شود.
فهرست مطالب
تعریف کمیته حسابرسی
کمیته حسابرسی، کمیتهای است که توسط هیئت مدیره انتخاب میشود. با توجه به اهمیت بالای کیفیت گزارشهای مالی برای سازمانها، بسیاری از سازمانها برای اطمینان از صحت و شفافیت این گزارشها، اقدام به تشکیل کمیته حسابرسی میکنند. کمیته حسابرسی از اهمیت بالایی برخوردار است و از جمله وظایف آن نظارت بر فرآیندهای مالی، گزارشهای مالی، فعالیتهای حسابرسی، کنترل امور حسابداری داخلی است.
تاریخچه کمیته حسابرسی در ایران
حساب و کتاب خود را محک بزنید
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
کمیته حسابرسی از اواخر دهه ۱۹۳۰ شکل گرفت و در ایران نیز با تلاش سازمان بورس و اوراق بهادار از ابتدای دهه ۸۰ و پس از اختلاس ۳۰۰۰ میلیارد تومانی، تشکیل این کمیته به طور جدی پیگیری شد. در تاریخ 16/02/1391، سازمان بورس و اوراق بهادار دستورالعمل کنترل داخلی را در ۱۸ ماده و ۲ تبصره تصویب کرد. بر اساس ماده ۱۰ این دستورالعمل، مدیران ارشد شرکتها موظف هستند تحت نظارت هیئت مدیره، کمیته حسابرسی را تشکیل دهند. در همین راستا مستنداتی مانند pdf منشور کمیته حسابرسی نیز جهت شفافیت بیشتر منتشر شده است.
همچنین در اجرای ماده ۱۰ دستورالعمل کنترل داخلی، منشور کمیته حسابرسی در تاریخ 23/11/1391، شامل ۱۴ ماده و ۲ تبصره، توسط هیئت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار تصویب شد و از تاریخ تصویب لازمالاجرا است.
مشخصات کمیته حسابرسی
کمیته حسابرسی معمولا شامل ۳ تا ۵ عضو است که توسط هیئت مدیره انتخاب و منصوب میشوند و اکثرا مستقل هستند. همه اعضای کمیته دارای تخصص مالی بوده و رئیس کمیته باید حتما یک عضو مستقل از هیئت مدیره باشد. در شرکتها، واحد حسابرسی داخلی نیز باید زیر نظر کمیته حسابرسی تشکیل شود. مدیر حسابرسی داخلی با پیشنهاد کمیته و تصویب هیئت مدیره منصوب میشود. وظیفه واحد حسابرسی داخلی این است که کنترلهای داخلی را به طور مستمر ارزیابی کرده و نتایج این ارزیابی را به کمیته حسابرسی و هیئت مدیره ارائه دهد.
شرح وظایف کمیته حسابرسی
از جمله وظایف کمیته حسابرسی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. نظارت بر گزارشگری مالی
کمیته حسابرسی از طریق نظارت بر گزارشهای مالی، اطمینان حاصل میکند که این گزارشها قابل اعتماد، به موقع و مطابق استانداردها و مقررات حسابداری هستند. رعایت دقیق اصول و استانداردهای حسابداری نیز از وظایف این کمیته است.
۲. کنترلهای داخلی و مدیریت ریسک
کمیته حسابرسی بر اثربخشی سیستمهای کنترل داخلی و مدیریت ریسک نظارت میکند. همچنین ارزیابیهای واحد حسابرسی داخلی از کنترلهای داخلی را بررسی کرده، نسبت به آنها اظهار نظر میکند و نتایج را به هیئت مدیره ارائه میدهد.
۳. حسابرسی داخلی و حسابرسی مستقل
کمیته حسابرسی مسئول بررسی ساختار، توانمندیها و عملکرد حسابرسی داخلی و حسابرسی مستقل است و پس از ارزیابی، پیشنهادات لازم را به هیئت مدیره ارائه میکند.
۴. رعایت قوانین و مقررات
کمیته باید بر رعایت قوانین و مقررات در شرکت، وجود برنامه راهبردی و منشور اخلاقی سازمانی نظارت کند تا شفافیت و انضباط مالی حفظ شود.
۵. گزارش دهی
کمیته حسابرسی عملکرد حسابرسی داخلی و حسابرسی مستقل را به هیئت مدیره گزارش میدهد و همچنین گزارش سالانه فعالیتها و سایر گزارشهای لازم را ارائه میکند.
شرح وظایف کمیته حسابرسی داخلی
از جمله وظایف کمیته حسابرسی داخلی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بررسی و ارزیابی سیستمهای کنترل داخلی و ارائه پیشنهادات برای بهبود روشهای کنترل
- تهیه پیش نویس منشور کمیته حسابرسی و اجرای آن مطابق با استانداردهای پذیرفته شده حسابداری
- بررسی و ارزیابی روشهای اجرایی شرکت
- همکاری با حسابرسان مستقل
- تهیه و ارائه گزارشهای لازم در خصوص عملکرد شرکت
- ارائه فهرست اهداف و نتایج تحقق یافته به کمیته حسابرسی
- اجرای برنامههای تصویب شده توسط هیئت مدیره
منشور کمیته حسابرسی و هدف از تشکیل کمیته حسابرسی
در سال ۱۳۹۱، سازمان بورس و اوراق بهادار دستورالعمل گزارشات داخلی ناشران پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران را به تصویب رساند. پس از تصویب دستورالعمل کنترل داخلی، این سازمان “منشور نمونه فعالیت حسابرسی داخلی” و “منشور کمیته حسابرسی” را نیز تدوین و تصویب کرد تا برداشت یکسان و هماهنگی از اختیارات و مسئولیتهای مورد انتظار حسابرسی داخلی و کمیته حسابرسی ایجاد شود. منشور کمیته حسابرسی چارچوب مشخصی را برای فعالیت شرکتها و تعیین وظایف و مسئولیتهای این کمیته ارائه میکند.
منشور کمیته حسابرسی داخلی
منشور فعالیت حسابرسی داخلی در تاریخ 23/11/1391 شامل ۱۰ ماده و ۵ تبصره، توسط سازمان بورس و اوراق بهادار تصویب شد و از همان تاریخ لازمالاجرا گردید. خلاصه این منشور به شرح زیر است:
- مواد ۱ و ۲: تشریح ماموریت و دامنه فعالیت واحد حسابرسی داخلی
- مواد ۳، ۴ و ۵: تعیین اختیارات واحد حسابرسی داخلی
- ماده ۶: توضیح مسئولیتهای واحد حسابرسی داخلی
- ماده ۷: بیان الزامات پاسخگویی واحد حسابرسی داخلی
- مواد ۸ و ۹: تاکید بر استقلال، بیطرفی و رعایت اصول مراقبت حرفهای
- ماده ۱۰: تشریح استانداردها و آیین رفتار حرفهای مرتبط با حسابرسی داخلی
ویژگیهای کمیته حسابرسی و حق الزحمه حسابرسی
ویژگیهایی که در موفقیت کمیته حسابرسی نقش اساسی دارند عبارتند از:
اندازه: اندازه کمیته نشان دهنده منابع و قدرتی است که در اختیار دارد تا بتواند بر گزارشگری مالی و سایر مسئولیتهای نظارتی خود نظارت کند. کمیتهای با اندازه مناسب توانایی مدیریت وظایف نظارتی را بهتر دارد.
تخصص مالی: اعضای کمیته حسابرسی باید دارای تخصص مالی باشند تا بتوانند مشکلات گزارشهای مالی را شناسایی کرده و در بهبود سیستم کنترل داخلی نقش مؤثر ایفا کنند. هرچه تخصص مالی اعضا بیشتر باشد، اثربخشی کمیته و نقش نظارتی آن افزایش مییابد.
استقلال: حضور اعضای غیر موظف و مستقل در کمیته، نشان دهنده استقلال آن است. اعضای مستقل قادرند قضاوتی بی طرفانه داشته باشند که منجر به بهبود فرآیندهای نظارتی و افزایش قابلیت اتکا و اعتبار گزارشهای مالی میشود.
اعضای کمیته حسابرسی
طبق ماده ۵ منشور کمیته حسابرسی سازمان بورس و اوراق بهادار، ترکیب اعضای این کمیته به شرح زیر تعیین شده است:
تعداد اعضای کمیته
همانطور که در بخشها قبلی نیز گفته شد ، کمیته حسابرسی از سه تا پنج عضو تشکیل میشود که اکثریت آنها باید مستقل از هیئتمدیره باشند. اعضا توسط مدیریت ارشد و تحت نظارت هیئت مدیره انتخاب میشوند. رئیس کمیته نیز باید حتما یک عضو مستقل از هیئت مدیره باشد. لازم به ذکر است که مدیران اجرایی شرکت اجازه عضویت در کمیته حسابرسی را ندارند.
اعضای واحد حسابرسی داخلی
بر اساس ماده ۱۰ دستورالعمل کنترل داخلی، شرکتها موظفاند واحد حسابرسی داخلی را زیر نظر کمیته حسابرسی ایجاد کنند. تمامی فعالیتهای این واحد تحت نظارت کمیته حسابرسی انجام میشود. مدیر حسابرسی داخلی نیز با پیشنهاد کمیته و تصویب هیئتمدیره منصوب میگردد.
اعضای واحد حسابرسی داخلی باید از دانش مالی، تجربه و مهارت کافی برخوردار باشند و فعالیت آنها مطابق با استانداردها، قوانین و مقررات انجام گیرد. همچنین این واحد موظف است گزارشهای دورهای از نتایج فعالیتهای خود را به کمیته حسابرسی و هیئتمدیره ارائه کند.
جمع بندی
امروزه منشور کمیته حسابرسی یکی از مفاهیم کلیدی در ساختار شرکتها به شمار میرود. این کمیته با نظارت بر فرآیند گزارشگری مالی، سیستمهای کنترل داخلی، مدیریت ریسک و عملکرد حسابرسان داخلی و خارجی، نقش مهمی در بهبود کیفیت گزارشهای مالی ایفا میکند. نتیجه این نظارت، افزایش اعتماد و اطمینان تامین کنندگان سرمایه نسبت به شرکت است. به همین دلیل، مدیران ارشد باید انتخاب اعضای کمیته حسابرسی را در اولویت قرار دهند و با شناخت دقیق وظایف و اختیارات این کمیته، در انتخاب افراد مناسب دقت کافی به خرج دهند.
در انتها امیدواریم که این مقاله برای شما مفید واقع شده باشد. در صورت بروز هر سوالی، آن را در بخش دیدگاهها با ما به اشتراک بگذارید. همچنین، در صورت نیاز به مطالعه مقالات بیشتر در حوزه حسابداری، میتوانید به دسته بندی مقالات آموزش حسابداری مراجعه نمایید.
