کار در روز تعطیل یکی از موضوعات پر ابهام حقوق و دستمزد است. بسیاری از افراد تصور میکنند هر ساعت کار در جمعه یا تعطیل رسمی با یک فرمول یکسان محاسبه میشود؛ در حالی که قانون کار میان تعطیل رسمی، تعطیل هفتگی، جمعه کاری و اضافه کاری تفاوت قائل است. برنامه شیفت، ساعات کارکرد هفتگی و تعیین روز استراحت جایگزین نیز میتواند نتیجه محاسبه را تغییر دهد.
فهرست مطالب
در ادبیات رایج کارگاهها، «تعطیل کاری» به کار در روزهای تعطیل رسمی گفته میشود؛ اما این عبارت عنوان یک فوق العاده مستقل در متن قانون کار نیست. برای محاسبه درست باید مشخص شود کار در تعطیل رسمی انجام شده، روز جمعه بوده، روز استراحت هفتگی کارگر محسوب میشده یا ساعات کار از سقف قانونی عبور کرده است.
در این راهنما، قانون تعطیل کاری، تفاوت آن با جمعه کاری، فرمول محاسبه و نرخ سال ۱۴۰۵ را بررسی میکنیم.
تعطیل کاری چیست؟
تعطیل کاری اصطلاحی رایج برای کار کردن کارگر مشمول قانون کار در یکی از تعطیلات رسمی کشور است. تعطیلات رسمی، روزهای استراحت با مزد هستند؛ بنابراین اگر کارگر حقوق بگیر در این روزها کار نکند، صرف تعطیل بودن روز نباید باعث کسر مزد او شود.
اگر کارگر در تعطیل رسمی مشغول به کار شود، ساعات کار انجام شده باید با توجه به مواد مرتبط قانون کار، برنامه کاری و ساعات کارکرد او ثبت و محاسبه شود. در رویه رایج حقوق و دستمزد، کار در تعطیل رسمی از ساعت اول با فوق العاده اضافه کاری محاسبه میشود؛ یعنی برای هر ساعت، مزد عادی همان ساعت به اضافه ۴۰ درصد پرداخت میشود.
نکته مهم این است که اصطلاحهای زیر مترادف نیستند:
- تعطیل کاری: کار در تعطیلات رسمی کشور؛
- جمعه کاری: کار در روز جمعه، با توجه به مقررات تعطیل هفتگی؛
- اضافه کاری: کار بیشتر از ساعات عادی یا قانونی با شرایط ماده ۵۹؛
- نوبت کاری: کاری که نوبتهای آن در طول ماه گردش دارد و تابع مواد ۵۵ و ۵۶ قانون کار است؛
- شب کاری: کار در فاصله ساعت ۲۲ تا ۶ که برای کارگر غیر نوبتی حکم جداگانه دارد.
برای آشنایی دقیق تر با مبنای مزد ساعتی و شرایط قانونی، راهنمای محاسبه اضافه کاری را نیز مطالعه کنید.
قانون تعطیل کاری چه میگوید؟
حساب و کتاب خود را محک بزنید
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان نرم افزار حسابداری محک
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
برای پاسخ به پرسشهای تعطیل کاری باید چند ماده قانون کار را در کنار هم دید؛ نه اینکه همه احکام را به یک ماده نسبت داد.
ماده ۵۹؛ شرایط اضافه کاری
مطابق ماده ۵۹، ارجاع کار اضافی در شرایط عادی با دو شرط مجاز است:
- کارگر با انجام آن موافق باشد؛
- برای هر ساعت کار اضافی، ۴۰ درصد اضافه بر مزد ساعت عادی پرداخت شود.
بر اساس تبصره این ماده، ساعات کار اضافی ارجاعی در حالت عادی نباید از چهار ساعت در روز بیشتر شود؛ مگر در موارد استثنایی و با توافق طرفین.
ماده ۶۲؛ تعطیل هفتگی و جمعه کاری
ماده ۶۲، جمعه را روز تعطیل هفتگی کارگران با استفاده از مزد معرفی میکند. در خدمات عمومی و کارگاههایی که توقف کار ممکن نیست، میتوان روز دیگری را بهعنوان تعطیل هفتگی تعیین کرد. کارگرانی که جمعه کار میکنند، در مقابل استفاده نکردن از تعطیلی جمعه، ۴۰ درصد اضافه بر مزد دریافت میکنند.
پس پرداخت فوق العاده جمعه کاری به این دلیل است که کارگر از تعطیلی جمعه استفاده نکرده است؛ نه صرفا به این دلیل که ساعات کار او بیشتر از سقف قانونی شده باشد.
ماده ۶۳؛ تعطیلات رسمی کارگران
ماده ۶۳ مقرر میکند علاوه بر تعطیلات رسمی کشور، روز ۱۱ اردیبهشت، روز کارگر، نیز جزو تعطیلات رسمی کارگران محسوب شود. بنابراین فهرست تعطیلات رسمی تقویم کشور به همراه روز کارگر، مبنای تشخیص تعطیلات این گروه است.
ماده ۷۵ که در نسخه قدیمی مقاله به آن استناد شده بود، درباره ممنوعیت کارهای خطرناک، سخت و زیان آور و حمل بار بیش از حد برای کارگران زن است و مبنای تعطیل کاری محسوب نمیشود.
تفاوت تعطیل کاری، جمعه کاری و اضافه کاری
| موضوع | مبنای ایجاد | فوق العاده اصلی | نکته کلیدی |
|---|---|---|---|
| تعطیل کاری | کار در تعطیل رسمی | در رویه محاسباتی، مزد ساعت کار با ۴۰ درصد فوق العاده | روز تعطیل رسمی با مزد است |
| جمعه کاری | کار در روز جمعه | ۴۰ درصد اضافه بر مزد | حتی با تعطیل جایگزین، فوق العاده جمعه مطرح است |
| اضافه کاری | کار بیشتر از ساعات عادی یا قانونی | ۴۰ درصد اضافه بر مزد هر ساعت عادی | موافقت کارگر لازم است |
| نوبت کاری | گردش نوبتهای کار در ماه | ۱۰، ۱۵ یا ۲۲.۵ درصد متناسب با نوع گردش | با تعطیل کاری یکسان نیست |
| شب کاری غیر نوبتی | کار بین ساعت ۲۲ تا ۶ | ۳۵ درصد اضافه بر مزد ساعت عادی | فقط برای کارگر غیر نوبتی |
این جدول نشان میدهد وجود عدد ۴۰ درصد در چند حکم، آنها را به یک مفهوم تبدیل نمیکند. ابتدا باید نوع کارکرد تعیین شود و سپس مبلغ محاسبه شود.
تعطیلات رسمی کارگران شامل چه روزهایی است؟
تمام تعطیلات رسمی درج شده در تقویم رسمی کشور برای کارگران مشمول قانون کار نیز تعطیل با مزد محسوب میشوند. مناسبتهایی مانند نوروز، تعطیلات مذهبی و روزهای ملی بر اساس تقویم رسمی هر سال مشخص میشوند. علاوه بر این روزها، ۱۱ اردیبهشت نیز مطابق ماده ۶۳ تعطیل رسمی کارگران است.
اعلام تعطیلی ادارات به دلیل آلودگی هوا، گرما، سرما یا تصمیم استانی همیشه بهطور خودکار همان حکم «تعطیل رسمی تقویم» را برای همه کارگاههای خصوصی ایجاد نمیکند. در چنین مواردی باید متن مصوبه، دامنه شمول آن و دستور کارفرما بررسی شود.
چه کسانی مشمول تعطیل کاری هستند؟
اصل مقررات ساعات کار و تعطیلات برای کارگران مشمول قانون کار اجرا میشود؛ از جمله کارگران دارای قرارداد دائم، موقت، روزمزد یا ساعتی. نام قرارداد به تنهایی حق قانونی فرد را از بین نمیبرد و رابطه واقعی کارگر و کارفرما اهمیت دارد.
کارکنان دولت، نیروهای تابع مقررات خاص استخدامی، پیمانکاران مستقل و صاحبان مشاغل آزاد لزوما تابع همین روش نیستند. برای تشخیص وضعیت، ابتدا باید مشخص شود فرد واقعا مشمول قانون کار است یا نظام استخدامی دیگری بر رابطه او حاکم است. درج ساعت کار، تعطیلات و شیوه پرداخت در قرارداد کاری میتواند از اختلافهای بعدی جلوگیری کند، اما قرارداد نمیتواند مزایایی کمتر از حداقلهای آمره قانون تعیین کند.
ضریب تعطیل کاری چند است؟
در محاسبات رایج، نرخ هر ساعت کار در تعطیل رسمی برابر با مزد یک ساعت عادی به اضافه ۴۰ درصد فوق العاده است؛ بنابراین ضریب پرداخت ساعت انجام شده ۱.۴ خواهد بود.
با این حال، دو عدد زیر نباید با هم اشتباه شوند:
- فوق العاده خالص: ۴۰ درصد مزد ساعت عادی؛
- مبلغ کل یک ساعت کار اضافی: ۱۴۰ درصد مزد ساعت عادی.
برای کارگر ماهانه، مزد روز تعطیل از قبل در حقوق ماهانه منظور شده است. مبلغی که بابت حضور و کار واقعی در آن روز ثبت میشود، با توجه به ساعت کار و فوق العاده مربوط محاسبه خواهد شد. به همین دلیل نباید صرفا یک روز حقوق عادی را دوباره بدون بررسی ساختار فیش به کارگر اضافه کرد.
فرمول محاسبه تعطیل کاری ۱۴۰۵
فرمول پایه به شکل زیر است:
مزد هر ساعت عادی = مزد روزانه ÷ ۷.۳۳
نرخ هر ساعت تعطیل کاری = مزد هر ساعت عادی × ۱.۴
مبلغ تعطیل کاری = تعداد ساعات کار در تعطیل رسمی × نرخ هر ساعت تعطیل کاری
عدد ۷.۳۳ از تقسیم ۴۴ ساعت کار هفتگی بر ۶ روز کاری به دست میآید. در عمل، واحد حقوق و دستمزد باید مزد ثابت یا مزد مبنای قابل اعمال برای همان کارگر را مبنای محاسبه قرار دهد؛ نه اینکه برای همه کارکنان صرفا حداقل مزد مصوب را استفاده کند.
مبلغ تعطیل کاری در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
حداقل مزد روزانه کارگران در سال ۱۴۰۵ برابر با ۵,۵۴۱,۸۵۰ ریال تعیین شده است. بر همین مبنا، نرخ یک ساعت کار عادی حداقل بگیران حدود ۷۵۶ هزار ریال و نرخ یک ساعت اضافه کاری یا تعطیل کاری حدود ۱,۰۵۸ هزار ریال، معادل تقریبی ۱۰۵,۸۰۰ تومان است.
| شرح | مبلغ تقریبی برای حداقل بگیر سال ۱۴۰۵ |
|---|---|
| حداقل مزد روزانه | ۵,۵۴۱,۸۵۰ ریال |
| مزد هر ساعت عادی | حدود ۷۵۶,۰۰۰ ریال |
| فوق العاده ۴۰ درصدی هر ساعت | حدود ۳۰۲,۴۰۰ ریال |
| مجموع نرخ هر ساعت تعطیل کاری | حدود ۱,۰۵۸,۴۰۰ ریال |
این ارقام فقط برای کارگری است که مزد او برابر حداقل مصوب باشد. نرخ کارگری که مزد ثابت یا مزد مبنای بیشتری دارد، باید بر اساس مزد خودش محاسبه شود. همچنین گرد کردن اعداد در نرم افزار یا جدول حقوق ممکن است اختلاف جزئی ایجاد کند.
مثال محاسبه تعطیل کاری در سال ۱۴۰۵
فرض کنید یک کارگر حداقل بگیر در یک تعطیل رسمی ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه، یعنی ۷.۳۳ ساعت، کار کرده است.
- مزد هر ساعت عادی: حدود ۷۵,۶۰۰ تومان؛
- نرخ هر ساعت تعطیل کاری: حدود ۱۰۵,۸۰۰ تومان؛
- مبلغ کار در تعطیل: ۷.۳۳ × ۱۰۵,۸۰۰؛
- مبلغ تقریبی قابل ثبت: حدود ۷۷۵ هزار تومان.
این عدد مربوط به پرداخت بابت ساعات کار انجام شده در تعطیل است و جایگزین کل حقوق ماهانه یا سایر مزایای کارگر نیست.
مثال برای کارگری با مزد بالاتر از حداقل
اگر مزد ثابت روزانه کارگری ۷,۵۰۰,۰۰۰ ریال باشد:
- مزد ساعتی: ۷,۵۰۰,۰۰۰ ÷ ۷.۳۳ = حدود ۱,۰۲۳,۱۹۲ ریال؛
- نرخ تعطیل کاری هر ساعت: ۱,۰۲۳,۱۹۲ × ۱.۴ = حدود ۱,۴۳۲,۴۶۹ ریال؛
- مبلغ ۵ ساعت تعطیل کاری: حدود ۷,۱۶۲,۳۴۵ ریال.
این مثال نشان میدهد «مبلغ ثابت تعطیل کاری» برای همه کارگران وجود ندارد و مزد مبنا و ساعت کار هر فرد باید جداگانه بررسی شود.
جمعه کاری چگونه محاسبه میشود؟
اگر کارگر در روز جمعه کار کند و مطابق برنامه کارگاه، روز دیگری را بهعنوان تعطیل هفتگی داشته باشد، فوق العاده جمعه کاری برابر ۴۰ درصد مزد ساعات کار در جمعه است. مزد عادی ساعات کار نیز مطابق برنامه و قرارداد پرداخت میشود.
فوق العاده جمعه کاری = ساعات کار جمعه × مزد ساعتی × ۴۰٪
اگر جمعه کاری علاوه بر برنامه عادی باعث عبور از ساعات قانونی شود، وضعیت اضافه کاری نیز باید جداگانه بررسی شود. نباید بدون بررسی برنامه هفتگی، ضرایب را مکانیکی روی هم ضرب کرد. همچنین کارگر باید در هر هفته از یک روز تعطیل استفاده کند و پرداخت پول جایگزین اصل تعطیل هفتگی نیست.
اگر تعطیل رسمی با جمعه هم زمان شود چه میشود؟
در این وضعیت باید ابتدا روز تعطیل هفتگی کارگر و برنامه شیفت او مشخص شود. اگر جمعه همان روز تعطیل هفتگی باشد و کارگر در آن کار کند، حکم ماده ۶۲ درباره فوق العاده جمعه کاری مطرح میشود. هم زمان بودن یک مناسبت رسمی با جمعه به معنای آن نیست که دو روز تعطیل جداگانه ایجاد شده یا ضریب ۱.۴ دو بار در هم ضرب شود.
اگر کارگاه روز دیگری را بهعنوان تعطیل هفتگی تعیین کرده باشد، جمعه کاری و ساعات کارکرد هفتگی باید با برنامه مصوب کارگاه تطبیق داده شوند. برای پروندههای اختلافی، نظر واحد روابط کار یا مرجع حل اختلاف بر اساس اسناد حضور و غیاب و قرارداد اهمیت دارد.
تعطیل کاری کارگران شیفتی و نوبت کار چگونه است؟
کار کردن طبق جدول شیفت به این معنا نیست که تعطیلات رسمی از بین میروند. با این حال، محاسبه کارگر نوبت کار باید بر اساس گردش نوبت، ساعات موظفی دوره، روز استراحت هفتگی و ساعات واقعی حضور انجام شود.
فوق العاده نوبت کاری با فوق العاده کار در تعطیل یکسان نیست. اگر شرایط هر دو مزایا برقرار باشد، هر کدام باید با عنوان و مبنای درست در سیستم حقوق و دستمزد ثبت شود. همچنین شب کاری ۳۵ درصدی مخصوص کارگر غیر نوبتی است و نباید به همه کارکنانی که بخشی از شیفتشان در شب قرار میگیرد تعمیم داده شود.
آیا کارفرما میتواند کارگر را به تعطیل کاری مجبور کند؟
در شرایط عادی، ارجاع کار اضافی به موافقت کارگر نیاز دارد. کارگاههای مستمر مانند مراکز درمانی، تاسیسات زیربنایی، هتلها یا واحدهای تولید پیوسته میتوانند برنامه کار و استراحت متفاوتی داشته باشند، اما استمرار فعالیت، حق تعطیل هفتگی و پرداخت فوق العادههای قانونی را حذف نمیکند.
ماده ۶۰ برای حوادث غیرقابل پیش بینی و شرایط اضطراری مانند جلوگیری از حادثه یا بازگرداندن فعالیت کارگاه، احکام ویژهای دارد. این استثناها را نباید به برنامه عادی و همیشگی کارگاه تعمیم داد.
آیا تعطیل کاری مشمول بیمه و مالیات است؟
پرداختهای مربوط به کارکرد و اضافه کاری در تنظیم فیش حقوقی، لیست بیمه و مالیات حقوق اثر دارند. وضعیت دقیق کسورات باید مطابق بخشنامههای بیمه و مقررات مالیات حقوق همان سال کنترل شود. واحد مالی نباید تنها بر اساس نام ردیف «تعطیل کاری» درباره مشمول یا معاف بودن آن تصمیم بگیرد؛ ماهیت پرداخت و مقررات جاری ملاک است.
ثبت ساعت حضور، مزد مبنا، نوع روز و مبلغ پرداختی باعث میشود اطلاعات فیش حقوقی با لیستهای قانونی و سند حسابداری هماهنگ باشد. راهنمای حسابداری حقوق و دستمزد اجزای این فرایند را کامل تر توضیح میدهد.
اشتباهات رایج در محاسبه تعطیل کاری
- یکی دانستن تعطیل کاری با جمعه کاری؛
- اعمال ضریب ۱.۴ بر کل حقوق و مزایای ماهانه؛
- استفاده از حداقل مزد برای کارگری که مزد بیشتری دارد؛
- تقسیم حقوق ماهانه بر ۲۲۰ بدون کنترل مبنای مزد و قرارداد؛
- پرداخت نکردن فوق العاده به کارگر شیفتی صرفا به دلیل وجود جدول شیفت؛
- جمع کردن یا ضرب کردن چند ضریب بدون بررسی ساعات موظفی؛
- نداشتن تایید کارکرد و گزارش حضور و غیاب؛
- وعده محاسبه آنلاین بدون ارائه ابزار واقعی.
برای محاسبه تعطیل کاری چه اطلاعاتی لازم است؟
پیش از محاسبه، اطلاعات زیر را آماده کنید:
- مزد ثابت یا مزد مبنای کارگر؛
- تاریخ و نوع تعطیلی؛
- ساعت شروع و پایان کار؛
- مجموع ساعات کارکرد روزانه و هفتگی؛
- روز تعطیل هفتگی یا استراحت جایگزین؛
- وضعیت نوبت کاری یا شب کاری؛
- مجوز یا تایید اضافه کاری؛
- قرارداد و دستورالعمل داخلی کارگاه.
وجود این دادهها از محاسبه یکسان برای موقعیتهای متفاوت جلوگیری میکند.
نقش نرم افزار حقوق و دستمزد در ثبت تعطیل کاری
در مجموعههایی که شیفتهای متعدد یا تعداد کارکنان زیادی دارند، محاسبه دستی تعطیل کاری، جمعه کاری، اضافه کاری، شب کاری و نوبت کاری احتمال خطا را افزایش میدهد. سیستم حقوق و دستمزد باید بتواند تقویم کاری، ساعات حضور، مزد مبنا و قواعد هر نوع مزایا را جداگانه ثبت کند.
افزونه حقوق و دستمزد محک برای تعریف اطلاعات پرسنلی، کارکرد، مزایا و کسورات، صدور فیش حقوقی و تهیه خروجیهای مرتبط طراحی شده است. پیش از خرید باید بررسی کنید سطح نرم افزار حسابداری و تنظیمات افزونه با نوع شیفت و قواعد داخلی مجموعه شما هماهنگ باشد.
سوالات متداول
نرخ تعطیل کاری ۱۴۰۵ چقدر است؟
برای حداقل بگیران سال ۱۴۰۵، نرخ هر ساعت تعطیل کاری حدود ۱,۰۵۸,۴۰۰ ریال یا ۱۰۵,۸۰۰ تومان است. برای سایر کارگران، نرخ بر اساس مزد ثابت یا مزد مبنای خود فرد محاسبه میشود.
ضریب تعطیل کاری چند است؟
در محاسبه رایج کار در تعطیل رسمی، مزد هر ساعت کار با ضریب ۱.۴ محاسبه میشود؛ یعنی مزد عادی ساعت به اضافه ۴۰ درصد فوق العاده.
آیا تعطیل کاری و جمعه کاری یکسان هستند؟
خیر. تعطیل کاری به کار در تعطیل رسمی گفته میشود، اما جمعه کاری به کار در روز جمعه مربوط است و ماده ۶۲ قانون کار مبنای فوق العاده آن است.
آیا روز کارگر برای همه کارگران تعطیل است؟
بله. مطابق ماده ۶۳ قانون کار، ۱۱ اردیبهشت علاوه بر تعطیلات رسمی کشور، جزو تعطیلات رسمی کارگران است.
آیا کارگر شیفتی حق تعطیل کاری دارد؟
قرار گرفتن تعطیل رسمی در جدول شیفت به تنهایی مزایای قانونی را حذف نمیکند. محاسبه باید با توجه به برنامه نوبت کاری، ساعات موظفی، روز استراحت و ساعات واقعی حضور انجام شود.
اگر تعطیل رسمی با جمعه یکی شود، دو فوق العاده پرداخت میشود؟
نباید ضرایب را خودکار دو بار اعمال کرد. روز تعطیل هفتگی، جدول کار و ساعات قانونی فرد باید بررسی شود تا حکم درست جمعه کاری یا اضافه کاری مشخص شود.
محاسبه آنلاین تعطیل کاری چگونه انجام میشود؟
اگر ابزار اختصاصی تعطیل کاری در صفحه وجود ندارد، میتوان با تعیین مزد ساعتی و وارد کردن ساعات کار تعطیل در محاسبهگر اضافه کاری مبلغ تقریبی را محاسبه کرد. نتیجه نهایی باید با فیش حقوقی و شرایط کارکرد تطبیق داده شود.
جمع بندی
تعطیل کاری به کار در تعطیلات رسمی گفته میشود، اما برای محاسبه آن باید تفاوت تعطیل رسمی، جمعه، تعطیل هفتگی، اضافه کاری و نوبت کاری را شناخت. در سال ۱۴۰۵ حداقل مزد روزانه ۵,۵۴۱,۸۵۰ ریال است و نرخ تقریبی هر ساعت تعطیل کاری برای حداقل بگیران به حدود ۱,۰۵۸,۴۰۰ ریال میرسد.
این مبلغ برای همه یکسان نیست. مزد مبنا، ساعات واقعی کار، جدول شیفت و روز استراحت هفتگی هر کارگر باید جداگانه بررسی شود. ثبت دقیق این اطلاعات در سیستم حقوق و دستمزد، احتمال اختلاف میان کارگر، کارفرما و واحد مالی را کاهش میدهد.
