تنظیم قرارداد کاری یکی از مهمترین اقدامات در شروع رابطه میان کارگر و کارفرماست. در این قرارداد باید مشخص شود کارگر چه کاری انجام میدهد، محل کار کجاست، میزان حقوق و مزایا چقدر است، ساعات کار چگونه محاسبه میشود، مدت همکاری چه زمانی به پایان میرسد و در چه شرایطی رابطه کاری خاتمه پیدا میکند.
فهرست مطالب
اگر این موارد بهصورت روشن نوشته نشوند، ممکن است در آینده درباره موضوعاتی مانند حقوق، اضافهکاری، بیمه، وظایف، مرخصی یا زمان پایان همکاری اختلاف ایجاد شود.
بر اساس ماده ۷ قانون کار، قرارداد کار میتواند کتبی یا شفاهی باشد و به موجب آن، کارگر در مقابل دریافت حقالسعی برای مدت موقت یا غیرموقت برای کارفرما کار میکند. بااینحال، قرارداد کتبی امکان اثبات شرایط توافقشده را بسیار سادهتر میکند.
در این مقاله از گروه نرم افزار حسابداری محک ابتدا یک نمونه قرارداد کاری ساده و قابل ویرایش ارائه میکنیم و سپس توضیح میدهیم متن قرارداد کاری بین کارگر و کارفرما باید شامل چه بندهایی باشد، انواع قرارداد کاری کداماند و پیش از امضا باید چه نکاتی را بررسی کرد.
توجه: نمونه قرارداد زیر یک الگوی عمومی است. برای مشاغل تخصصی، مدیریتی، پروژهای یا قراردادهایی با شروط خاص، بهتر است متن قرارداد با شرایط واقعی کار و نظر متخصص حقوق کار تطبیق داده شود.
نمونه قرارداد کاری بین کارگر و کارفرما
متن زیر را میتوان بهعنوان یک فرم قرارداد کاری اولیه استفاده کرد و اطلاعات آن را متناسب با شرایط واقعی همکاری تکمیل کرد.
ماده ۱: مشخصات کارفرما
نام و نام خانوادگی / نام شخصیت حقوقی: ……………………………
نام نماینده شرکت، در صورت حقوقی بودن کارفرما: ……………………………
شماره ملی / شناسه ملی: ……………………………
شماره ثبت: ……………………………
نشانی: ……………………………
کد پستی: ……………………………
شماره تماس: ……………………………
که از این پس در این قرارداد «کارفرما» نامیده میشود.
ماده ۲: مشخصات کارگر
نام و نام خانوادگی: ……………………………
نام پدر: ……………………………
شماره ملی: ……………………………
شماره شناسنامه: ……………………………
تاریخ تولد: ……………………………
نشانی محل سکونت: ……………………………
کد پستی: ……………………………
شماره تماس: ……………………………
شماره حساب / شبا: ……………………………
که از این پس «کارگر» نامیده میشود.
ماده ۳: موضوع قرارداد کاری
موضوع این قرارداد عبارت است از اشتغال کارگر در سمت:
……………………………
و انجام وظایف مرتبط با این سمت در چارچوب قوانین، مقررات کارگاه و شرح وظایف تعیینشده.
شرح مهمترین وظایف:
……………………………
……………………………
……………………………
……………………………
بهتر است عنوانهایی مانند «انجام امور محوله» بهتنهایی موضوع قرارداد نباشند و وظایف اصلی تا حد امکان مشخص شوند.
ماده ۴: نوع قرارداد و مدت همکاری
نوع قرارداد:
قرارداد کار موقت
قرارداد کار غیرموقت
قرارداد برای انجام کار معین
تاریخ شروع همکاری: ……………………………
تاریخ پایان، در صورت موقت بودن: ……………………………
اگر قرارداد برای انجام کار معین باشد:
موضوع کار معین: ……………………………
قرارداد پس از اتمام موضوع کار و با رعایت مقررات قانونی خاتمه پیدا میکند.
در کارهایی که ماهیت مستمر دارند، اگر مدتی در قرارداد ذکر نشود، طبق تبصره ۲ ماده ۷ قانون کار، قرارداد غیرموقت تلقی میشود.
ماده ۵: محل انجام کار
محل اصلی انجام کار:
……………………………
در صورت نیاز به مأموریت یا انجام کار در محل دیگر، شرایط آن باید مطابق قوانین، نوع شغل و توافق طرفین تعیین شود.
در قراردادهای دورکاری نیز بهتر است محل یا شیوه انجام کار، ساعات پاسخگویی و نحوه تحویل وظایف بهصورت جداگانه مشخص شود.
ماده ۶: ساعات و روزهای کار
ساعات کار کارگر مطابق برنامه زیر خواهد بود:
روزهای کاری: ……………………………
ساعت شروع: ……………………………
ساعت پایان: ……………………………
زمان استراحت: ……………………………
مجموع ساعات کار باید با مقررات قانون کار هماهنگ باشد. ماده ۵۱ قانون کار سقف عمومی ساعت کار را هشت ساعت در شبانهروز و در مجموع ۴۴ ساعت در هفته تعیین کرده است، هرچند در برخی مشاغل یا شیوههای برنامهریزی، قواعد خاصی وجود دارد.
ماده ۷: حقوق و مزایا
حقوق پایه ماهانه / روزانه کارگر:
…………………………… ریال / تومان
برای نوشتن دقیق مبلغ حقوق در قرارداد، ابتدا باید مفهوم حق السعی و مزد را بشناسید؛ چون دریافتی کارگر فقط به حقوق پایه محدود نمیشود.
سایر مزایا حسب مورد:
حق مسکن
بن یا کمکهزینه اقلام مصرفی
حق اولاد در صورت احراز شرایط
پایه سنوات
فوقالعاده شغل
اضافهکاری
حق مأموریت
سایر مزایای مورد توافق و قانونی
حقوق و مزایای کارگر نباید از حداقلهای قانونی لازمالاجرا برای همان سال کمتر باشد.
نحوه پرداخت حقوق:
……………………………
تاریخ پرداخت:
……………………………
شماره حساب:
……………………………
ماده ۸: اضافهکاری
انجام اضافهکاری با رعایت شرایط قانون کار و موافقت کارگر صورت میگیرد.
طبق ماده ۵۹ قانون کار، در شرایط عمومی، ارجاع کار اضافی با موافقت کارگر و پرداخت ۴۰ درصد اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی امکانپذیر است.
نحوه ثبت و تأیید اضافهکاری در این مجموعه:
……………………………
ماده ۹: بیمه تأمین اجتماعی
کارفرما موظف است کارگر مشمول قانون کار را مطابق مقررات تأمین اجتماعی بیمه کند.
ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرمایان کارگاههای مشمول را مکلف کرده است کارگران خود را بر اساس قانون تأمین اجتماعی بیمه کنند.
شماره بیمه کارگر:
……………………………
تاریخ شروع بیمه:
……………………………
توافقی که صرفاً با هدف حذف تکلیف قانونی بیمه تنظیم شده باشد، نمیتواند الزام قانونی کارفرما را از بین ببرد.
ماده ۱۰: مرخصی و تعطیلات
مرخصی استحقاقی، تعطیلات رسمی، مرخصی استعلاجی و سایر مرخصیها مطابق قانون کار و مقررات تأمین اجتماعی محاسبه میشوند.
ماده ۶۴ قانون کار، مرخصی استحقاقی سالانه کارگران را بدون احتساب جمعه و تعطیلات رسمی در مجموع یک ماه تعیین کرده است.
برای جلوگیری از اختلاف، بهتر است شیوه درخواست و تأیید مرخصی نیز در مقررات داخلی کارگاه مشخص باشد.
ماده ۱۱: دوره آزمایشی
در صورت توافق طرفین، مدت زیر بهعنوان دوره آزمایشی تعیین میشود:
…………………………… روز / ماه
طبق ماده ۱۱ قانون کار، حداکثر دوره آزمایشی برای کارگران ساده و نیمهماهر یک ماه و برای کارگران ماهر و دارای تخصص سطح بالا سه ماه است. مدت دوره آزمایشی باید در قرارداد مشخص شود.
اگر طرفین دوره آزمایشی ندارند، این ماده از قرارداد حذف شود.
ماده ۱۲: تعهدات کارگر
کارگر متعهد است:
- وظایف تعیینشده را با دقت متعارف انجام دهد.
- مقررات ایمنی و بهداشت کار را رعایت کند.
- از تجهیزات و داراییهای کارفرما بهدرستی استفاده کند.
- اطلاعات محرمانهای را که در چارچوب شغل در اختیار او قرار میگیرد حفظ کند.
- در ساعات تعیینشده در محل کار یا بستر دورکاری حاضر باشد.
- مقررات داخلی قانونی کارگاه را رعایت کند.
- اسناد، تجهیزات و اموال تحویلی را پس از پایان همکاری بازگرداند.
- تعهدات نباید برخلاف قوانین آمره کار یا حقوق قانونی کارگر تنظیم شوند.
ماده ۱۳: تعهدات کارفرما
کارفرما متعهد است:
حقوق و مزایای قانونی را در موعد مقرر پرداخت کند.
کارگر را طبق مقررات بیمه کند.
ابزار و شرایط موردنیاز برای انجام کار را حسب ماهیت شغل فراهم کند.
مقررات ایمنی، بهداشت و حفاظت فنی را رعایت کند.
مرخصیها و مزایای قانونی کارگر را در محاسبات اعمال کند.
در پایان رابطه کاری، مطالبات قانونی کارگر را تعیین تکلیف کند.
ماده ۱۴: محرمانگی اطلاعات
کارگر متعهد است اطلاعات محرمانهای را که در جریان انجام وظایف خود به آنها دسترسی پیدا میکند، بدون مجوز در اختیار اشخاص ثالث قرار ندهد.
اطلاعات محرمانه میتواند شامل موارد زیر باشد:
اطلاعات مشتریان
اطلاعات مالی غیرعمومی
قیمتگذاری داخلی
اطلاعات محصولات
اطلاعات فنی
رمزهای دسترسی
اسناد تجاری
دادههای اختصاصی شرکت
برای مشاغلی که اطلاعات حساس دارند، بهتر است مصادیق محرمانگی دقیقاً مشخص شوند و از عبارتهای بسیار کلی استفاده نشود.
ماده ۱۵: وسایل و تجهیزات تحویلی
کارفرما تجهیزات زیر را در اختیار کارگر قرار میدهد:
لپتاپ: ……………………………
تلفن همراه: ……………………………
کارت ورود: ……………………………
ابزار کار: ……………………………
سایر موارد: ……………………………
کارگر موظف است در پایان همکاری، وسایل تحویلی را مطابق صورتجلسه تحویل دهد.
ماده ۱۶: خاتمه قرارداد
خاتمه قرارداد تابع قانون کار و نوع قرارداد است.
در قراردادهای موقت، پایان مدت و عدم تمدید قرارداد یکی از روشهای خاتمه رابطه کاری است. در قراردادهای کار معین نیز پایان کار موضوع قرارداد میتواند موجب خاتمه قرارداد شود. فوت، بازنشستگی، ازکارافتادگی کلی، استعفا و برخی موارد قانونی دیگر نیز در ماده ۲۱ قانون کار پیشبینی شدهاند.
در قراردادهای موقت و قراردادهای مربوط به انجام کار معین، ماده ۲۵ قانون کار مقرر کرده است که هیچیک از طرفین بهتنهایی حق فسخ قرارداد را ندارند؛ بنابراین درج یک عبارت کلی مانند «کارفرما در هر زمان میتواند قرارداد را فسخ کند» میتواند با مقررات قانون کار تعارض داشته باشد.
ماده ۱۷: استعفای کارگر
در صورت استعفا، کارگر باید موضوع را بهصورت کتبی اعلام کند.
طبق تبصره ماده ۲۱ قانون کار، کارگر مستعفی باید یک ماه به کار خود ادامه دهد. همچنین میتواند حداکثر ظرف ۱۵ روز از استعفای خود بهصورت کتبی منصرف شود.
ماده ۱۸: تسویه حساب
پس از خاتمه همکاری، حقوق، مزایا، مطالبات، مرخصی قابل محاسبه، مزایای پایان کار و سایر موارد قانونی بر اساس مدت اشتغال و مقررات جاری محاسبه خواهد شد.
صدور برگه تسویه بهتر است پس از محاسبه دقیق مبالغ و پرداخت واقعی مطالبات انجام شود.
ماده ۱۹: حل اختلاف
در صورت ایجاد اختلاف، طرفین ابتدا تلاش میکنند موضوع را از طریق مذاکره حل کنند.
اگر اختلاف حل نشود، رسیدگی به دعاوی ناشی از رابطه کارگر و کارفرما در چارچوب مقررات قانون کار و مراجع حل اختلاف کار انجام خواهد شد. برای مثال، ماده ۲۵ نیز رسیدگی به اختلافهای ناشی از قراردادهای موقت و کار معین را در صلاحیت هیأتهای تشخیص و حل اختلاف قرار داده است.
ماده ۲۰: تعداد نسخههای قرارداد
این قرارداد در … نسخه با اعتبار یکسان تنظیم و امضا شد.
تبصره ماده ۱۰ قانون کار مقرر کرده است قرارداد کار کتبی در چهار نسخه تنظیم شود: یک نسخه نزد کارگر، یک نسخه نزد کارفرما، یک نسخه برای اداره کار محل و نسخه دیگر برای شورای اسلامی کار یا در کارگاه فاقد شورا، نماینده کارگر.
نام و امضای کارگر:
……………………………
نام و امضای کارفرما:
……………………………
تاریخ:
……………………………
متن قرارداد کاری ساده برای همکاریهای معمول
حساب و کتاب خود را محک بزنید
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان نرم افزار حسابداری محک
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
اگر به یک متن قرارداد کاری ساده نیاز دارید، میتوان نسخه کوتاهتر قرارداد را به شکل زیر تنظیم کرد:
«این قرارداد میان آقای/خانم ……………………… بهعنوان کارفرما و آقای/خانم ……………………… بهعنوان کارگر منعقد میشود.
کارگر از تاریخ ……………………… تا تاریخ ……………………… در سمت ……………………… و در محل ……………………… مشغول به کار خواهد بود.
میزان حقوق پایه وی ……………………… است و سایر مزایا بر اساس قانون کار و مقررات جاری محاسبه میشود.
ساعات کار از ساعت ………… تا ………… و در روزهای ……………………… خواهد بود. اضافهکاری با رعایت قانون و توافق طرفین محاسبه میشود.
کارفرما موظف است کارگر را مطابق قانون بیمه کرده و حقوق و مزایای قانونی او را پرداخت کند.
کارگر نیز متعهد است وظایف تعیینشده، مقررات ایمنی، آییننامههای قانونی کارگاه و الزامات محرمانگی مربوط به شغل خود را رعایت کند.
نحوه خاتمه، تمدید یا فسخ قرارداد تابع نوع قرارداد و مقررات قانون کار خواهد بود.
این قرارداد در تاریخ ……………………… تنظیم و به امضای طرفین رسیده است.»
این نسخه برای همکاریهای ساده قابل استفاده است؛ اما هرچه شغل تخصصیتر یا مسئولیت کارگر بیشتر باشد، بهتر است شرح وظایف و شرایط قرارداد نیز دقیقتر تنظیم شوند.
دانلود نمونه قرارداد کاری pdf
بسیاری از کاربران هنگام جستوجو به دنبال نمونه قرارداد کاری یا عباراتی مانند نمونه قرارداد کاری word، فرم قرارداد کار pdf یا نمونه قرارداد کاری پر شده هستند. با این حال، نکته مهم این است که نمونه قراردادها صرفاً باید بهعنوان الگو مورد استفاده قرار گیرند، نه بهصورت کورکورانه و بدون تطبیق با شرایط واقعی کار.
یک متن قرارداد کاری ساده باید حداقل شامل مشخصات طرفین، نوع قرارداد، موضوع کار، مدت قرارداد، حقوق و مزایا، ساعات کار، شرایط فسخ و امضای طرفین باشد. اما در بسیاری از موارد، بسته به نوع شغل و ماهیت فعالیت، لازم است بندهای تکمیلی مانند محرمانگی اطلاعات، عدم رقابت، مسئولیتها و ضمانت اجرا نیز به قرارداد اضافه شود.
کارفرمایان و کارگران باید توجه داشته باشند که استفاده از یک نمونه قرارداد آماده بدون بررسی حقوقی، میتواند ریسکهای جدی ایجاد کند. بهترین رویکرد این است که نمونه قرارداد بهعنوان چارچوب اولیه استفاده شود و سپس متناسب با شرایط کاری، قوانین داخلی شرکت و مقررات قانون کار ایران، اصلاح و تکمیل گردد. این موضوع بهویژه در تنظیم قرارداد کار برای مشاغل تخصصی یا مدیریتی اهمیت بیشتری دارد.
طبق قانون چه مواردی باید در قرارداد کاری نوشته شود؟
ماده ۱۰ قانون کار موارد اصلی قرارداد را مشخص کرده است. قرارداد کار علاوه بر مشخصات دقیق طرفین باید شامل این موارد باشد:
- نوع کار، حرفه یا وظیفه کارگر
- حقوق یا مزد مبنا و متعلقات آن
- ساعات کار
- تعطیلات
- مرخصیها
- محل انجام کار
- تاریخ انعقاد
- مدت قرارداد، اگر کار برای مدت معین باشد
- مواردی که عرف شغل یا محل ایجاب میکند
- شرایط و نحوه فسخ در موارد قانونی مربوط
شرایط صحت قرارداد کاری چیست؟
ماده ۹ قانون کار سه شرط اصلی را برای صحت قرارداد مشخص کرده است:
- موضوع قرارداد مشروع باشد.
- موضوع کار مشخص باشد.
- طرفین برای انجام کار یا تصرف موردنظر ممنوعیت قانونی یا شرعی نداشته باشند.
قانون همچنین اصل را بر صحت قراردادهای کار قرار داده، مگر اینکه بطلان آن در مرجع صلاحیتدار اثبات شود.
انواع قرارداد کاری کداماند؟
یکی از موضوعات پرتکرار هنگام جستجوی نمونه قرارداد کاری، انتخاب نوع قرارداد است. در عمل، مهمترین قراردادها را میتوان به شکل زیر دستهبندی کرد.
قرارداد کار غیرموقت
در این قرارداد پایان زمانی مشخصی تعیین نشده است.
طبق تبصره ۲ ماده ۷، در مشاغلی که ماهیت مستمر دارند اگر مدتی در قرارداد ذکر نشود، قرارداد غیرموقت تلقی میشود.
دائمی بودن قرارداد به این معنی نیست که رابطه کاری تحت هیچ شرایطی قابل خاتمه نیست؛ بلکه روشهای خاتمه باید مطابق مقررات قانون کار باشند.
قرارداد کار موقت
در قرارداد کار موقت، تاریخ شروع و پایان همکاری تعیین میشود.
برای مثال:
مدت قرارداد از ۱۴۰۵/۰۶/۰۱ تا ۱۴۰۶/۰۵/۳۱ خواهد بود.
پایان مدت و تمدید نشدن صریح یا ضمنی آن از موارد خاتمه قرارداد است.
موقت بودن قرارداد نیز باعث حذف بیمه، حداقل مزد، مرخصی یا سایر حقوق قانونی نمیشود.
قرارداد برای انجام کار معین
در این قرارداد، پایان همکاری به اتمام یک کار مشخص وابسته است.
مثلاً:
«این قرارداد برای طراحی و اجرای سیستم حسابداری پروژه … منعقد میشود و با اتمام موضوع کار، مطابق قانون خاتمه مییابد.»
این قرارداد با پیمانکاری مستقل یکسان نیست؛ زیرا اگر رابطه واقعی، رابطه کارگری و کارفرمایی باشد، صرف استفاده از عنوان «قرارداد کار معین» یا «پیمانکاری» ماهیت رابطه را تغییر نمیدهد.
قرارداد کار آزمایشی
قانون اجازه میدهد طرفین در ابتدای همکاری، با توافق، دوره آزمایشی تعیین کنند.
حداکثر این مدت برای کارگر ساده و نیمهماهر یک ماه و برای نیروی ماهر و دارای تخصص سطح بالا سه ماه است.
قرارداد پارهوقت
در قرارداد پارهوقت، کارگر کمتر از ساعات کامل قانونی فعالیت میکند و حقوق و مزایا متناسب با ساعات کار و مقررات مربوط محاسبه میشوند.
در متن قرارداد باید روزها، ساعات حضور و شیوه محاسبه مزد کاملاً روشن باشند.
قرارداد دورکاری
دورکاری را بهتر است بیشتر بهعنوان شیوه انجام کار در نظر گرفت تا یک نوع مستقل و جدا از قواعد قانون کار.
اگر فرد تحت نظارت کارفرما، در قبال مزد و در چارچوب رابطه کارگری فعالیت میکند، صرف انجام کار از منزل یا خارج از دفتر، لزوماً ماهیت رابطه را از قرارداد کار خارج نمیکند.
در متن قرارداد دورکاری بهتر است این موارد مشخص شوند:
- ساعات یا محدوده زمانی پاسخگویی
- تجهیزات مورد استفاده
- هزینه اینترنت و ابزار کار
- نحوه گزارش فعالیت
- شیوه کنترل عملکرد
- محل تحویل تجهیزات
- امنیت اطلاعات
- محرمانگی
- روش محاسبه اضافهکاری
قرارداد کاری و قرارداد پیمانکاری چه تفاوتی دارند؟
این دو قرارداد ممکن است از نظر ظاهری مشابه باشند اما ماهیت یکسانی ندارند. در قرارداد کاری، فرد معمولاً در قبال مزد و تحت ساختار و نظارت کارفرما فعالیت میکند.
در قرارداد پیمانکاری، پیمانکار معمولاً مسئول تحویل نتیجه یا اجرای موضوع مشخصی است و استقلال عملیاتی بیشتری دارد. صرف نوشتن عنوان «پیمانکاری» روی یک قرارداد نمیتواند رابطهای را که در عمل ویژگیهای رابطه کارگری و کارفرمایی دارد از شمول قانون کار خارج کند. مراجع رسیدگی، شرایط واقعی همکاری را نیز بررسی میکنند. برای مشاهده و دانلود نمونه قرارداد پیمانکاری میتوانید به صفحه آن مراجعه کنید.
دانلود نمونه قرارداد شراکت کاری PDF و Word
نمونه قرارداد شراکت کاری با قرارداد کار بین کارگر و کارفرما تفاوت دارد. اگر قصد مشارکت دو یا چند نفر در یک کسبوکار، سرمایه، فعالیت و تقسیم سود و زیان را دارید، میتوانید فایل نمونه قرارداد شراکت کاری را از این بخش دانلود و متناسب با شرایط خود ویرایش کنید.
دانلود نمونه قرارداد شراکت کاری PDF
دانلود نمونه قرارداد شراکت کاری Word
آیا قرارداد شفاهی اعتبار دارد؟
بر اساس تعریف ماده ۷، قرارداد کار میتواند کتبی یا شفاهی باشد.
اما در قرارداد شفاهی، اثبات مواردی مانند میزان حقوق، مدت همکاری، شرح وظایف یا شرایط توافق دشوارتر میشود.
به همین دلیل در عمل، قرارداد کتبی شفافتر و قابل استنادتر است.
آیا قرارداد بدون بیمه معتبر است؟
نبود درج بند بیمه یا توافق طرفین بر «عدم بیمه» تکلیف قانونی کارفرما را از بین نمیبرد.
اگر رابطه مشمول قانون کار باشد، ماده ۱۴۸ کارفرما را موظف به بیمه کردن کارگر کرده است.
بنابراین عبارتی مانند:
«کارگر با رضایت خود بیمه نمیشود و بعداً حق اعتراض ندارد»
نباید بهعنوان راهی برای کنار گذاشتن تکلیف قانونی بیمه در قرارداد استفاده شود.
حقوق کارگر را چگونه در قرارداد بنویسیم؟
بهتر است حقوق به چند بخش تفکیک شود:
| عنوان | مبلغ / نحوه محاسبه |
|---|---|
| مزد یا حقوق پایه | … |
| پایه سنوات | مطابق شرایط قانونی |
| حق مسکن | مطابق مصوبه جاری |
| کمکهزینه اقلام مصرفی | مطابق مصوبه جاری |
| حق اولاد | در صورت احراز شرایط |
| اضافهکاری | بر اساس ساعات تأییدشده و قانون |
| پاداش عملکرد | در صورت وجود |
| سایر مزایا | … |
بنابراین، یک فرم قرارداد کاری که فقط نام طرفین، مبلغ حقوق و امضا را داشته باشد، برای ایجاد شفافیت کافی نیست.
بند شرح وظایف را چگونه بنویسیم؟
یکی از مهمترین نقاط اختلاف در قراردادهای کاری، شرح وظایف مبهم است.
مثلاً بهجای:
«انجام کلیه امور موردنیاز شرکت»
برای یک حسابدار میتوان نوشت:
- ثبت اسناد حسابداری
- کنترل اسناد خرید و فروش
- مغایرت بانکی
- ثبت دریافت و پرداخت
- تهیه گزارش حساب مشتریان
- همکاری در تهیه گزارشهای مالی
- بایگانی اسناد
- انجام تکالیف مرتبط با سمت حسابداری
هرچه شرح وظیفه دقیقتر باشد، ارزیابی عملکرد و تشخیص اینکه یک کار واقعاً در محدوده مسئولیت فرد قرار دارد سادهتر میشود.
آیا میتوان در قرارداد شرط محرمانگی گذاشت؟
بله، در مشاغلی که کارگر به اطلاعات محرمانه دسترسی دارد میتوان بند محرمانگی تنظیم کرد.
بااینحال بهتر است مشخص شود اطلاعات محرمانه دقیقاً شامل چه مواردی هستند؛ مثلاً:
- فهرست مشتریان
- رمزها
- قیمتهای داخلی
- قراردادهای تجاری
- اطلاعات مالی غیرعمومی
- اسناد فنی
عبارتهایی که تقریباً تمام اطلاعات موجود در شرکت را بدون محدودیت زمانی و موضوعی محرمانه معرفی میکنند، میتوانند در اجرا مشکلساز شوند.
سفید امضا کردن قرارداد کاری چه خطری دارد؟
کارگر نباید قرارداد یا فرم تسویهای را امضا کند که قسمتهای مهم آن خالی هستند.
مواردی مانند:
- مبلغ حقوق
- مدت
- سمت
- ساعت کار
- تاریخ شروع
- تاریخ پایان
باید پیش از امضا تکمیل شوند.
هر دو طرف نیز بهتر است نسخهای کامل و امضاشده از قرارداد و ضمایم آن را نزد خود نگه دارند.
آیا کارفرما میتواند هر زمان قرارداد را فسخ کند؟
خیر، نمیتوان یک پاسخ واحد برای تمام قراردادها داد.
نوع قرارداد اهمیت دارد. طبق ماده ۲۵، در قرارداد مدتموقت و کار معین، هیچیک از طرفین بهتنهایی حق فسخ قرارداد را ندارند.
در ماده ۲۱ نیز روشهای قانونی خاتمه قرارداد مشخص شده و امکان پیشبینی نحوه فسخ در متن قرارداد باید در چارچوب قانون کار باشد.
همچنین فسخ یا خاتمه کار به دلیل قصور کارگر، موضوع مقررات و تشریفات خاص قانون کار از جمله ماده ۲۷ است و صرف درج یک جمله کلی در قرارداد، همه این الزامات را کنار نمیگذارد.
تعلیق قرارداد کاری چیست؟
تعلیق با خاتمه قرارداد تفاوت دارد. در تعلیق، رابطه کاری موقتاً متوقف میشود اما اصل قرارداد در شرایط مقرر قانونی از بین نمیرود.
قانون کار برای شرایط مختلفی مانند بعضی حوادث خارج از اختیار طرفین، برخی مرخصیها، خدمت نظام وظیفه و بعضی وضعیتهای توقیف، قواعدی درباره تعلیق و بازگشت به کار پیشبینی کرده است. جزئیات هر وضعیت باید بر اساس مواد مربوط قانون و شرایط پرونده بررسی شوند.
به همین دلیل بهتر است در قرارداد از نوشتن شروطی که هر غیبت یا مانع موقت را بهصورت خودکار «ترک کار و خاتمه قرارداد» اعلام میکنند خودداری شود.
قرارداد کاری چگونه خاتمه پیدا میکند؟
از مهمترین موارد خاتمه رابطه کاری طبق ماده ۲۱ میتوان به این موارد اشاره کرد:
- فوت کارگر
- بازنشستگی
- ازکارافتادگی کلی
- پایان مدت قرارداد موقت و عدم تمدید آن
- پایان کار در قرارداد کار معین
- استعفای کارگر
- فسخ قرارداد در مواردی که مطابق قانون در متن قرارداد پیشبینی شده است
بنابراین عبارت «کارفرما هر زمان بخواهد میتواند قرارداد را خاتمه دهد» یک بند استاندارد و بیریسک برای قرارداد کار محسوب نمیشود.
اشتباهات رایج در تنظیم متن قرارداد کاری
ذکر نکردن مدت
در قرارداد موقت، تاریخ شروع و پایان را دقیق بنویسید.
نوشتن حقوق کمتر از حداقل قانونی
رضایت کارگر بهتنهایی باعث معتبر شدن چنین شرطی نمیشود.
حذف بیمه با توافق
تکلیف ماده ۱۴۸ با یک بند قراردادی حذف نمیشود.
شرح وظیفه بسیار کلی
شرح وظایف اصلی را مشخص کنید.
مشخص نکردن ساعت کار
روزها، شیفتها و ساعات فعالیت را بنویسید.
درج شرط فسخ یکطرفه بدون توجه به نوع قرارداد
بهویژه در قراردادهای موقت و کار معین باید ماده ۲۵ مورد توجه قرار گیرد.
تحویل ندادن نسخه قرارداد به کارگر
کارگر باید نسخهای از قرارداد امضاشده را در اختیار داشته باشد و ماده ۱۰ برای قرارداد کتبی نیز ترتیب نسخهها را تعیین کرده است.
استفاده از فرم یکسان برای تمام مشاغل
قرارداد مدیر فروش، راننده، برنامهنویس، حسابدار و کارگر تولید لزوماً نباید بندهای عملیاتی یکسانی داشته باشد.
چکلیست قبل از امضای فرم قرارداد کاری
پیش از امضا این موارد را کنترل کنید:
- نام و اطلاعات دو طرف صحیح است؟
- نوع قرارداد مشخص شده؟
- تاریخ شروع و پایان روشن است؟
- عنوان شغلی نوشته شده؟
- شرح وظایف مشخص است؟
- حقوق پایه درج شده؟
- مزایا مشخص هستند؟
- ساعات کار روشن است؟
- اضافهکاری تعیین تکلیف شده؟
- محل انجام کار درج شده؟
- شرایط دورکاری یا مأموریت مشخص است؟
- بیمه در قرارداد لحاظ شده؟
- دوره آزمایشی در صورت وجود، مدت قانونی دارد؟
- مرخصی مشخص است؟
- تجهیزات تحویلی فهرست شدهاند؟
- بند محرمانگی قابل فهم است؟
- شرایط خاتمه با نوع قرارداد هماهنگ است؟
- هیچ قسمت مهمی خالی نمانده؟
- همه صفحات و ضمایم امضا شدهاند؟
- کارگر و کارفرما نسخه کامل قرارداد را دارند؟
- قرارداد کاری چه ارتباطی با حسابداری حقوق و دستمزد دارد؟
اطلاعاتی که در قرارداد کار ثبت میشوند مستقیماً بر محاسبات حقوق و دستمزد اثر دارند.
واحد مالی برای محاسبه پرداختها به اطلاعاتی مانند این موارد نیاز دارد:
- تاریخ شروع همکاری
- حقوق پایه
- ساعات کار
- اضافهکاری
- مزایا
- مرخصی
- کسورات
- بیمه
- پایان همکاری
ثبت دقیق این اطلاعات باعث میشود محاسبه حقوق کارکنان، ثبت هزینه پرسنلی و تهیه گزارشها با خطای کمتری انجام شود.
افزونه حقوق و دستمزد نرم افزار حسابداری محک میتوانند بخش محاسبات را سادهتر کنند؛ اما اطلاعات پایه باید مطابق قرارداد و قوانین مربوط بهدرستی تعریف شوند.
جمعبندی
نمونه قرارداد کاری زمانی کاربردی است که صرفاً دانلود و امضا نشود، بلکه متناسب با شرایط واقعی همکاری تکمیل شود. یک متن قرارداد کاری ساده باید حداقل اطلاعات طرفین، موضوع کار، محل انجام کار، نوع و مدت قرارداد، حقوق و مزایا، ساعات کار، بیمه، مرخصی و شرایط خاتمه همکاری را مشخص کند. ماده ۱۰ قانون کار نیز بخش مهمی از همین موارد را برای قرارداد کار پیشبینی کرده است.
نوع قرارداد نیز اهمیت زیادی دارد. قرارداد موقت، غیرموقت و کار معین از نظر نحوه پایان همکاری یکسان نیستند. برای مثال، ماده ۲۵ اجازه فسخ یکطرفه قرارداد موقت یا کار معین را به طرفین نمیدهد. در نهایت، قرارداد خوب قراردادی نیست که فقط طولانی یا پر از اصطلاحات حقوقی باشد. متن قرارداد باید ساده، دقیق و متناسب با واقعیت رابطه کاری باشد تا هر دو طرف بدانند چه حقوق و چه مسئولیتهایی دارند.
