در سالهای اخیر، افزایش هزینههای زندگی و کاهش قدرت خرید باعث شده است تا بسیاری از افراد به داشتن شغل دوم روی بیاورند. کارمندان دولت، کارکنان بخش خصوصی، معلمان، اساتید دانشگاه، کارگران و حتی بازنشستگان برای جبران هزینهها یا افزایش سطح رفاه خود، به انجام فعالیت شغلی دوم در کنار شغل اصلی روی آوردهاند. در این میان، یکی از مهمترین دغدغههای افراد دو شغله، مالیات حقوق شغل دوم است. بسیاری از افراد بر این باورند که تنها شغل اول آنها مشمول مالیات بوده یا اینکه شغل دوم به دلایلی مانند پاره وقت بودن، از مالیات معاف است؛ در حالی که قانون مالیاتهای مستقیم نگاه متفاوتی به این موضوع دارد.
فهرست مطالب
سازمان امور مالیاتی کشور درآمد اشخاص حقیقی را بدون توجه به تعداد کارفرما یا محل اشتغال، به صورت تجمیعی بررسی میکند. بنابراین، اگر فردی از دو یا چند محل مختلف حقوق دریافت کند، نحوه محاسبه مالیات او با فرد تک شغله متفاوت خواهد بود. در سال ۱۴۰۴ با تغییر سقف معافیت حقوق، افزایش پلکانی نرخ مالیات و هوشمندسازی سامانههای مالیاتی، موضوع مالیات حقوق شغل دوم بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. در این مقاله سایت نرم افزار حسابداری محک به بررسی جامع مالیات حقوق شغل دوم میپردازیم. با ما همراه باشید.
مالیات حقوق شغل دوم چیست؟
مالیات حقوق شغل دوم به مالیاتی گفته میشود که بر درآمد حاصل از شغل دوم افراد اعمال میشود؛ مشروط بر اینکه این درآمد ماهیت حقوق و دستمزد داشته باشد. بر اساس قانون مالیاتهای مستقیم، هرگونه دریافتی نقدی یا غیرنقدی که در ازای انجام کار به فرد پرداخت شود، مشمول مالیات حقوق بوده و تفاوتی میام تعداد کارفرمای آن وجود ندارد. ملاک اصلی، دریافت درآمد مستمر در قالب حقوق است.
در قانون مالیاتهای مستقیم، چیزی به نام معافیت مستقل برای شغل دوم وجود ندارد؛ یعنی معافیت حقوق فقط یک بار در سال به فرد، و نه به هر شغلی تعلق میگیرد. بنابراین اگر فردی دارای دو شغل باشد، مجموع حقوق دریافتی او در طول سال به عنوان مبنای محاسبه مالیات قرار داده میشود. معمولا کارفرمای شغل اول معافیت سالانه را اعمال کرده و حقوق شغل دوم از همان ریال اول، مشمول مالیات میشود. به همین دلیل مالیات شغل دوم اغلب سنگینتر از مالیات شغل اول به نظر میرسد.
مالیات حقوق شغل دوم چقدر است؟
حساب و کتاب خود را محک بزنید
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
میزان مالیات حقوق شغل دوم به چند عامل بستگی دارد که مهمترین آنها مجموع حقوق دریافتی فرد در طول سال، نرخهای پلکانی مالیات و سقف معافیت سالانه است. در سال ۱۴۰۴، مالیات حقوق مانند سالهای قبل به صورت پلکانی محاسبه شده و هر چه مجموع حقوق فرد بالاتر باشد، نرخ مالیات او نیز افزایش پیدا میکند.
نکته مهم این است که حقوق شغل دوم به تنهایی محاسبه نشده و به مجموع حقوق شغل اول اضافه، و سپس نرخ مالیاتی متناسب با کل درآمد سالانه اعمال میگردد. با این حال، از آن جایی که معافیت سالانه معمولا توسط کارفرمای شغل اول استفاده میشود، حقوق شغل دوم بدون معافیت و با نرخهای بالاتر مشمول مالیات میشود. به همین دلیل، بسیاری از افراد دو شغله احساس میکنند مالیات شغل دوم آنها بیشتر از حد انتظار است.
تفاوت مالیات شغل اول و شغل دوم
یکی از ابهامهای رایج برای افراد دارای شغل دوم این است که آیا درآمد شغل دوم همیشه مشمول مالیات حقوق شده، یا ممکن است تحت عنوان مالیات مشاغل بررسی شود. پاسخ این سوال به ماهیت رابطه کاری بستگی دارد. اگر شغل دوم فرد به صورت استخدامی بوده و رابطه کارگر و کارفرما برقرار باشد، درآمد حاصل از آن بدون تردید مشمول مالیات حقوق شغل دوم است. از سوی دیگر اگر فرد در شغل دوم خود به صورت مستقل فعالیت کند (مانند فریلنسری، تدریس آزاد، خدمات پروژهای یا فعالیت صنفی) درآمد او ممکن است مشمول مالیات مشاغل نشود.
در مالیات مشاغل، نحوه محاسبه مالیات، معافیتها و تکالیف قانونی کاملا متفاوت از مالیات حقوق است. برای مثال، درآمد مشاغل نیازمند تسلیم اظهارنامه سالانه است، در حالی که مالیات حقوق به صورت ماهانه توسط کارفرما کسر و پرداخت میشود. تشخیص درست نوع درآمد شغل دوم اهمیت زیادی دارد، زیرا اشتباه در این تشخیص میتواند منجر به جرایم مالیاتی شود.
چه کسانی مشمول مالیات شغل دوم میشوند؟
تمام اشخاص حقیقی که به صورت همزمان یا غیرهمزمان از دو یا چند محل مختلف حقوق دریافت میکنند، مشمول مالیات حقوق شغل دوم میشوند. این موضوع شامل کارکنان دولت، کارمندان بخش خصوصی، نیروهای قراردادی، اساتید دانشگاه، معلمان، پزشکان شاغل در مراکز درمانی مختلف و حتی بازنشستگانی میشود که پس از بازنشستگی دوباره مشغول به کار شدهاند.
اگر شغل دوم فرد ماهیت حقوق نداشته باشد و به عنوان فعالیت شغلی مستقل یا پیمانکاری تعریف شود درآمد آن ممکن است مشمول مالیات مشاغل شده و از مالیات حقوق معاف شود. از سوی دیگر، در صورتی که شغل دوم حالت کارمندی داشته باشد تحت عنوان مالیات حقوق شغل دوم بررسی خواهد شد. بنابراین نوع قرارداد، شیوه پرداخت و رابطه کاری فرد با کارفرما نقش مهمی در تشخیص نوع مالیات دارد.
نحوه محاسبه مالیات حقوق شغل دوم در سال 1404
برای درک بهتر مالیات حقوق شغل دوم، باید نحوه محاسبه آن را به صورت عملی بررسی کرد. در نظام مالیاتی ایران، مبنای محاسبه مالیات حقوق، جمع کل حقوق و مزایای مشمول مالیات فرد در طول سال است. به همن دلیل، زمانی که فردی دارای دو شغل باشد، حقوق شغل دوم به حقوق شغل اول اضافه شده و سپس نرخ مالیاتی متناسب با مجموع درآمد اعمال میشود.
در عمل اما محاسبه مالیات شغل دوم به این صورت انجام میشود که کارفرمای شغل اول معافیت سالانه را لحاظ کرده و مالیات را پس از کسر معافیت محاسبه مینماید، اما کارفرمای شغل دوم موظف است کل مبلغ پرداختی را بدون اعمال معافیت، مشمول مالیات بداند.
در سال 1404 با توجه به افزایش حقوق و تغییر پلکانهای مالیاتی، این اختلاف بیشتر به چشم میآید و افراد دو شغله باید توجه داشته باشند که مالیات نهایی آنها در پایان سال ممکن است با مجموع مالیاتهای کسر شده ماهانه متفاوت باشد.
مثال عددی محاسبه مالیات حقوق شغل دوم 1404
فرض کنید فردی در شغل اول خود ماهانه ۲۰ میلیون تومان حقوق دریافت میکند و در شغل دوم نیز ماهانه ۱۰ میلیون تومان حقوق دارد. مجموع حقوق ماهانه این فرد ۳۰ میلیون تومان خواهد بود. اگر معافیت مالیاتی سال ۱۴۰۴ توسط کارفرمای شغل اول اعمال شود، بخش معاف فقط روی حقوق شغل اول اثر دارد و حقوق شغل دوم به طور کامل مشمول مالیات میشود.
در این شرایط، مالیات حقوق شغل دوم بر اساس پلکانهای مالیاتی محاسبه شده و ممکن است بخشی از آن وارد نرخهای بالاتر مالیاتی شود. به همین دلیل ممکن است از حقوق ۱۰ میلیون تومانی شغل دوم، درصد قابل توجهی به عنوان مالیات کسر شود، در حالی که اگر همین مبلغ تنها منبع درآمد فرد بود، مالیات کمتری به آن تعلق میگرفت. این مثال نشان میدهد که چرا بسیاری از افراد دو شغله تصور میکنند مالیات شغل دوم «سنگینتر» است، در حالی که این موضوع ناشی از تجمیع درآمدها میباشد.
جرایم عدم اعلام شغل دوم و پیامدهای آن
برخی افراد برای کاهش مالیات، شغل دوم خود را به سازمان امور مالیاتی اعلام نمیکنند یا تصور میکنند اگر کارفرمای دوم مالیات را کسر نکند، مشکلی ایجاد نمیشود. این تصور کاملا اشتباه است. در صورتی که سازمان امور مالیاتی از طریق سامانه حقوق و مزایا، اطلاعات بیمهای یا گردشهای بانکی به وجود شغل دوم پی ببرد، فرد مشمول جریمه مالیاتی خواهد شد.
این جرایم میتواند شامل مطالبه مالیات پرداخت نشده، جریمه دیرکرد و حتی محرومیت از برخی معافیتها باشد. در سالهای اخیر با هوشمند شدن سامانهها، شناسایی شغل دوم بسیار سادهتر شده و عدم شفافیت مالیاتی ریسک بالایی دارد. بنابراین بهترین راهکار برای افراد دو شغله، اعلام صحیح درآمدها و پرداخت قانونی مالیات است تا در آینده با بدهیهای سنگین مواجه نشوند.
اشتباهات رایج افراد دو شغله در مالیات حقوق
یکی از اشتباهات رایج این است که افراد تصور میکنند میتوانند برای هر شغل به صورت جداگانه از معافیت مالیاتی استفاده کنند، در حالی که قانون چنین اجازهای را نمیدهد. اشتباه دیگر این است که برخی افراد فکر میکنند اگر شغل دوم آنها پاره وقت یا موقت باشد، مشمول مالیات نیست؛ در صورتی که معیار اصلی، دریافت حقوق است نه نوع قرارداد تغییری در آن ایجاد نمیکند.
برخی نیز گمان میکنند اگر کارفرمای شغل دوم مالیات را کسر نکند، مسئولیتی متوجه آنها نیست. این در حالی است که مسئولیت نهایی پرداخت مالیات بر عهده شخصی است که حقوق را دریافت میکند و سازمان امور مالیاتی در صورت شناسایی، بدهی را از خود فرد مطالبه میکند.
معافیتهای مالیاتی برای شغل دوم
برخلاف تصور بسیاری از افراد، شغل دوم معافیت جداگانهای ندارد. معافیت مالیاتی حقوق فقط یک بار در سال به هر فرد تعلق میگیرد و صرف نظر از تعداد شغلها اعمال میشود. در صورتی که فرد بخواهد معافیت را به شغل دوم اختصاص دهد، باید با هماهنگی کارفرمایان این موضوع را مدیریت کند؛ اما در عمل چنین کاری کمتر انجام میشود.
با این حال، برخی دریافتیها مانند اضافه کاری تا سقف مشخص، عیدی و پاداش سالانه تا حد قانونی، حق ماموریت و برخی مزایای رفاهی ممکن است مشمول معافیت یا نرخ ترجیحی باشند؛ اما این معافیتها مربوط به نوع پرداخت هستند. بنابراین داشتن شغل دوم به تنهایی باعث برخورداری از معافیت خاصی نمیشود.
مشاغل معاف از مالیات حقوق شغل دوم
مشاغل معاف از مالیات برای شغل دوم، به فعالیتهایی اطلاق میشود که به دلیل اهمیت فرهنگی، اجتماعی یا خدماتی که برای جامعه دارند، از پرداخت مالیات معاف شدهاند. این معافیت، مشوقی است تا افراد بیشتری در این زمینهها فعالیت کنند و نقش مؤثری در توسعه و بهبود جامعه داشته باشند. در ادامه به بررسی این مشاغل می پردازیم.
- مشاغل فرهنگی و انتشاراتی
انتشارات، یکی از حوزههای مهم فرهنگی کشور است و شامل کارهایی مانند چاپ و نشر کتاب، تحقیق، ترجمه و تصحیح متون میشود. همچنین افرادی که در حوزههای آموزشی مانند مدارس غیرانتفاعی، آموزشگاههای فنی و حرفهای و کتابخانههای عمومی فعالیت دارند، از مالیات معاف هستند. این معافیت برای شغل دوم هم اعمال میشود، زیرا فعالیتهای فرهنگی و آموزشی به پیشرفت جامعه کمک میکنند و باعث افزایش آگاهی عمومی میشوند.
- مشاغل مطبوعاتی
فعالیت در حوزه مطبوعات، از خبرنگاری و نویسندگی گرفته تا عکاسی و پردازش اخبار، جزو مشاغل معاف از مالیات محسوب میشود. به دلیل اهمیت مطبوعات در آگاهیبخشی و ارتقای اطلاعات عمومی، قانونگذار معافیت مالیاتی را به این بخش تخصیص داده است. بنابراین اگر فردی در حوزه مطبوعات به عنوان شغل دوم فعالیت میکند، نیاز به پرداخت مالیات ندارد.
- مشاغل هنری
مشاغل هنری مانند موسیقی، نقاشی، فیلمسازی و نمایش عروسکی که تأثیر زیادی بر فرهنگ جامعه دارند، از پرداخت مالیات معاف هستند. هنرمندان در این حوزهها میتوانند بدون نگرانی از مالیات، به عنوان شغل دوم هم فعالیت کنند و به ارتقای فرهنگ و هنر کشور کمک کنند. البته این معافیت شامل افراد با درآمدهای بالا مانند سلبریتیها نمیشود.
- سایر مشاغل
برخی دیگر از مشاغل، مانند شرکتهای تعاونی روستایی و عشایری، دفاتر زیارتی و سیاحتی، صادرات اقلام غیرنفتی و محصولات کشاورزی و مراکز نگهداری از افراد معلول ذهنی نیز از پرداخت مالیات معاف هستند. این مشاغل به دلیل نقشی که در خدمترسانی و توسعه اقتصادی کشور دارند، از این معافیت برخوردار شدهاند.
تکلیف کارفرمای شغل دوم در پرداخت مالیات چیست؟
کارفرمای شغل دوم از نظر قانونی وظایف مشخصی در قبال مالیات حقوق دارد. این کارفرما موظف است مالیات حقوق پرداختی را طبق مقررات محاسبه کرده، از حقوق فرد کسر کند و در مهلت قانونی به سازمان امور مالیاتی پرداخت نماید. کارفرمای شغل دوم حق اعمال معافیت سالانه را ندارد، مگر اینکه به صورت رسمی مشخص شده باشد که معافیت به او اختصاص یافته است.
در صورتی که کارفرمای شغل دوم از کسر یا پرداخت مالیات خودداری کند، مسئولیت تضامنی ایجاد میشود؛ یعنی هم کارفرما و هم کارمند ممکن است درگیر بدهی یا جریمههای مالیاتی شوند. به همین دلیل افراد دو شغله بهتر است از نحوه کسر مالیات در هر دو محل اشتغال خود مطلع باشند و فیشهای حقوقی خود را به دقت بررسی کنند.
مالیات شغل دوم بازنشستگان چگونه محاسبه میشود؟
بازنشستگان یکی از گروههایی هستند که معمولا درباره مالیات شغل دوم دچار ابهام میشوند. حقوق بازنشستگی طبق قانون از مالیات معاف است، اما اگر فرد بازنشسته پس از دریافت حقوق بازنشستگی، دوباره مشغول به کار شود و حقوق دریافت کند، این حقوق جدید مشمول مالیات خواهد بود.
در این حالت، چون حقوق بازنشستگی معاف است، معافیت سالانه حقوق معمولا برای شغل جدید اعمال میشود؛ اما اگر بازنشسته از چند محل مختلف پس از بازنشستگی حقوق بگیرد، همان قواعد مالیات شغل دوم برای او نیز اجرا خواهد شد و مجموع حقوقهای جدید مبنای محاسبه مالیات قرار میگیرد و فقط یک بار معافیت اعمال میشود.
چگونگی مطلع شدن سازمان امور مالیاتی از شغل دوم افراد
در سالهای اخیر با راهاندازی سامانههای هوشمند، تبادل اطلاعات میان دستگاهها و اتصال پایگاههای داده، شناسایی درآمدهای چندمنظوره بسیار سادهتر شده است. کارفرمایان موظف هستند لیست حقوق و مزایا را هر ماه در سامانه سازمان امور مالیاتی ثبت کنند. زمانی که یک فرد از دو کارفرما حقوق دریافت میکند، اطلاعات هر دو پرداخت در سامانه ثبت شده و سازمان امور مالیاتی میتواند مجموع درآمد فرد را شناسایی کند.
علاوه بر آن، اطلاعات بانکی، بیمهای و حتی قراردادهای ثبت شده نیز میتواند نشانهای از داشتن شغل دوم باشد. بنابراین پنهان کردن شغل دوم نه تنها دشوار است، بلکه میتواند منجر به جرایم مالیاتی سنگین شود.
حداکثر تعداد معافیتهای مالیاتی مشاغل
از نظر قانونی، هر شخص حقیقی، صرف نظر از تعداد شغلها یا کارفرمایان، فقط یک معافیت مالیاتی حقوق در سال دارد. این موضوع به وضوح در قانون مالیاتهای مستقیم ذکر شده است. بنابراین حداکثر تعداد معافیتهای مالیاتی حقوق برای هر فرد برابر با یک مورد است.
با این حال، اگر فرد علاوه بر حقوق، درآمدهای دیگری مانند اجاره، سود سپرده یا فعالیت شغلی مستقل داشته باشد، آن درآمدها تحت عناوین مالیاتی جداگانه بررسی میشوند و معافیتهای خاص خود را دارند. در حوزه حقوق و دستمزد، معافیت قابل تکثیر نیست و شغل دوم، سوم یا حتی بیشتر، همگی زیر همان یک معافیت قرار میگیرند.
جمعبندی
مالیات حقوق شغل دوم یکی از موضوعات مهم و در عین حال پر ابهام برای افراد دو شغله است. برخلاف تصور عموم، شغل دوم معاف از مالیات نیست و مجموع حقوق دریافتی فرد در طول سال مبنای محاسبه مالیات قرار میگیرد. معافیت مالیاتی فقط یک بار در سال اعمال میشود و معمولا به شغل اول اختصاص مییابد؛ به همین دلیل حقوق شغل دوم اغلب با نرخ بالاتری مشمول مالیات میشود. در سال ۱۴۰۴ با افزایش شفافیت مالیاتی و هوشمندسازی سامانهها، پنهانکردن شغل دوم تقریبا غیرممکن شده و عدم اعلام صحیح درآمد میتواند منجر به جرایم مالیاتی شود.
در انتها، امیدواریم که این مقاله برای شما مفید واقع شده باشد. در صورت بروز هر سوالی، آن را در بخش دیدگاهها با ما به اشتراک بگذارید. همچنین، در صورت تمایل به مطالعه مقالات دیگر در حوزه کسب و کار میتوانید به بخش مقالات قوانین مالیاتی مراجعه نمایید.
