زمان مطالعه این مقاله: 7دقیقهفرض کنید شرکتی برای یک دستگاه تولیدی دو پرداخت انجام می‌دهد: مبلغ اول برای خرید و نصب دستگاه جدید و مبلغ دوم برای سرویس دوره ای همان دستگاه. هر دو پرداخت باعث خروج وجه می‌شوند، اما برخورد حسابداری آن ها یکسان نیست. خرید و آماده سازی دستگاه معمولاً مخارج سرمایه ای است؛ سرویس عادی که فقط وضعیت فعلی دستگاه را حفظ می‌کند، هزینه جاری محسوب می‌شود.
تشخیص نادرست این دو گروه می‌تواند مبلغ دارایی، هزینه، استهلاک و سود دوره را تغییر دهد. در این مقاله از سایت نرم افزار حسابداری محک توضیح می‌دهیم مخارج سرمایه ای چیست، هزینه جاری چیست، با چه معیارهایی از هم تفکیک می‌شوند و ثبت حسابداری و فرمول محاسبه CapEx چگونه است.
مخارج سرمایه ای چیست؟
مخارج سرمایه ای یا Capital Expenditure که با CapEx نیز شناخته می‌شود، مبلغی است که برای تحصیل، ساخت یا بهبود یک دارایی انجام می‌شود و انتظار می‌رود منافع اقتصادی آن بیش از یک دوره مالی به واحد تجاری برسد. خرید زمین، ساختمان، ماشین آلات، تجهیزات، وسیله نقلیه و بعضی نرم افزارها از نمونه های رایج آن هستند.
با این حال، عمر بیش از یک سال تنها معیار سرمایه ای کردن نیست. برای شناسایی یک قلم به عنوان دارایی باید احتمال ورود منافع اقتصادی آتی وجود داشته باشد و بهای آن به شکل قابل اتکا اندازه گیری شود. مخارجی که دارایی را به محل و شرایط لازم برای استفاده موردنظر مدیریت می‌رسانند نیز می‌توانند بخشی از بهای تمام شده آن باشند.
برای آشنایی بیشتر با اقلامی که از این مخارج ایجاد می‌شوند، راهنمای دارایی های مشهود و نامشهود را بخوانید.
هزینه جاری چیست؟
حساب و کتاب خود را محک بزنید
فهرست مطالب
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان نرم افزار حسابداری محک
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
هزینه جاری یا مخارج عملیاتی، مبلغی است که برای اداره فعالیت های عادی، حفظ ظرفیت فعلی دارایی یا دریافت منافع مربوط به همان دوره انجام می‌شود. اجاره دفتر، حقوق کارکنان، آب و برق، تبلیغات دوره، خدمات حسابداری و تعمیرات عادی نمونه هایی از هزینه جاری هستند.
هزینه جاری معمولاً در همان دوره و مطابق اصول حسابداری در سود و زیان شناسایی می‌شود. البته «تکرارشونده بودن» یا «کمتر از یک سال بودن» به تنهایی معیار قطعی نیست. ماهیت پرداخت و منافعی که ایجاد می‌کند باید بررسی شود.
برای مثال، خرید مواد اولیه در زمان خرید الزاماً هزینه دوره نیست و ممکن است ابتدا به عنوان موجودی ثبت شود. همچنین همه مخارج تحقیق و توسعه یکسان نیستند؛ مخارج تحقیق معمولاً هزینه دوره است، اما بعضی مخارج توسعه در صورت احراز معیارهای شناخت می‌توانند دارایی نامشهود باشند.
تفاوت مخارج سرمایه ای و هزینه جاری
معیار
مخارج سرمایه ای
هزینه جاری
هدف
تحصیل، ساخت یا بهبود دارایی
اداره عملیات یا حفظ وضعیت فعلی
دوره منفعت
معمولاً بیش از یک دوره
عمدتاً دوره جاری
محل شناسایی اولیه
دارایی در ترازنامه
هزینه در صورت سود و زیان
اثر بر سود دوره اول
معمولاً از طریق استهلاک یا کاهش ارزش
کل مبلغ واجد شرایط در همان دوره
تکرار
اغلب غیرتکراری یا با فاصله
اغلب تکرارشونده، اما نه همیشه
نمونه
خرید دستگاه و هزینه نصب مستقیم
سرویس عادی، اجاره و حقوق
مخارج سرمایه ای در زمان انجام مستقیماً و به طور کامل وارد سود و زیان نمی‌شود. ابتدا به عنوان دارایی در ترازنامه ثبت می‌شود و سپس طی عمر مفید، معمولاً از طریق استهلاک بر سود و زیان دوره های مختلف اثر می‌گذارد.
چگونه هزینه سرمایه ای را از هزینه جاری تشخیص دهیم؟
برای تصمیم گیری، این پنج سوال را به ترتیب بررسی کنید:
آیا پرداخت برای تحصیل یا ساخت یک دارایی مشخص انجام شده است؟
آیا مخارج، ظرفیت، کیفیت، عمر مفید یا منافع اقتصادی دارایی را به شکل معناداری افزایش می‌دهد؟
آیا منافع مورد انتظار به بیش از یک دوره مالی می‌رسد؟
آیا مبلغ را می‌توان به شکل قابل اتکا اندازه گیری و مستند کرد؟
آیا مبلغ با سیاست سرمایه ای کردن و حد اهمیت مصوب شرکت سازگار است؟
اگر مخارج فقط دارایی را در وضعیت عملیاتی عادی نگه دارد یا خرابی روزمره را رفع کند، معمولاً هزینه جاری است. اگر یک جزء اساسی جایگزین شود و معیارهای شناخت دارایی را داشته باشد، مبلغ جزء جدید می‌تواند سرمایه ای شود و مبلغ دفتری جزء جایگزین شده نیز باید بررسی شود.
چند مثال کاربردی
رویداد
طبقه بندی معمول
دلیل
خرید دستگاه تولیدی
سرمایه ای
دارایی جدید با منفعت چند دوره ایجاد می‌شود
حمل و نصب مستقیم دستگاه
سرمایه ای
برای رساندن دارایی به شرایط بهره برداری ضروری است
روغن کاری و سرویس دوره ای
جاری
فقط وضعیت عملیاتی موجود را حفظ می‌کند
تعویض موتور اصلی با افزایش معنادار عمر مفید
احتمالاً سرمایه ای
منافع آتی یا عمر مفید افزایش می‌یابد؛ معیارها باید بررسی شوند
تعمیر خرابی جزئی
جاری
ظرفیت یا عمر مفید به شکل معنادار افزایش نمی‌یابد
اشتراک ماهانه نرم افزار ابری
معمولاً جاری
خدمت در طول دوره دریافت می‌شود و دارایی تحت کنترل ایجاد نمی‌شود
خرید مجوز نرم افزار قابل شناسایی
ممکن است سرمایه ای باشد
در صورت احراز تعریف و معیارهای دارایی نامشهود
آموزش کارکنان برای کار با دستگاه
معمولاً جاری
به طور معمول بخشی از بهای دارایی مشهود نیست
این جدول یک راهنمای عمومی است. قرارداد، مبلغ، سیاست حسابداری شرکت و استاندارد مربوط می‌تواند نتیجه نهایی را تغییر دهد.
ثبت حسابداری مخارج سرمایه ای و جاری
ثبت خرید دارایی
فرض کنید شرکت دستگاهی را به مبلغ ۵۰۰ میلیون تومان خریداری کرده و ۲۰ میلیون تومان نیز بابت حمل و نصب مستقیم پرداخته است. اگر هر دو مبلغ واجد شرایط باشند، بهای اولیه دارایی ۵۲۰ میلیون تومان خواهد بود:
شرح حساب
بدهکار
بستانکار
ماشین آلات
۵۲۰ میلیون تومان
ــ
بانک یا حساب پرداختنی
ــ
۵۲۰ میلیون تومان
ثبت استهلاک دوره
پس از آماده شدن دارایی برای استفاده، استهلاک آن مطابق عمر مفید، ارزش باقیمانده و روش مناسب محاسبه می‌شود:
شرح حساب
بدهکار
بستانکار
هزینه استهلاک
مبلغ استهلاک دوره
ــ
استهلاک انباشته
ــ
مبلغ استهلاک دوره
ثبت هزینه جاری
اگر شرکت ۸ میلیون تومان برای سرویس عادی همان دستگاه بپردازد، ثبت معمول چنین است:
شرح حساب
بدهکار
بستانکار
هزینه تعمیر و نگهداری
۸ میلیون تومان
ــ
بانک یا حساب پرداختنی
ــ
۸ میلیون تومان
طبقه بندی اشتباه چه اثری بر صورت های مالی دارد؟
اگر هزینه جاری به اشتباه سرمایه ای شود، دارایی و سود دوره بیشتر از واقع و هزینه دوره کمتر از واقع گزارش می‌شود. در دوره های بعد نیز استهلاک نادرست ایجاد خواهد شد. برعکس، اگر مخارج سرمایه ای به اشتباه هزینه شود، هزینه دوره اول بیشتر و دارایی و سود کمتر از واقع نشان داده می‌شوند.
اشتباه
دارایی
هزینه دوره اول
سود دوره اول
هزینه جاری به اشتباه سرمایه ای شود
بیشتر از واقع
کمتر از واقع
بیشتر از واقع
مخارج سرمایه ای به اشتباه هزینه شود
کمتر از واقع
بیشتر از واقع
کمتر از واقع
اثر مالیاتی نیز به قوانین و مقررات قابل اجرا وابسته است. طبقه بندی نباید برای رسیدن به مالیات دلخواه تغییر کند؛ مبنا باید ماهیت معامله، استاندارد حسابداری و مستندات قابل دفاع باشد.
فرمول محاسبه مخارج سرمایه ای چیست؟
اگر اطلاعات تفصیلی خرید دارایی در دسترس باشد، دقیق ترین روش استفاده از دفتر دارایی ها، فاکتورها و اسناد تحصیل و واگذاری است. در تحلیل صورت های مالی، گاهی از فرمول تقریبی زیر استفاده می‌شود:
مخارج سرمایه ای تقریبی = خالص دارایی ثابت پایان دوره − خالص دارایی ثابت ابتدای دوره + هزینه استهلاک دوره
مثال: اگر خالص دارایی ثابت ابتدای سال ۴ میلیارد تومان، خالص دارایی ثابت پایان سال ۴.۷ میلیارد تومان و استهلاک سال ۳۰۰ میلیون تومان باشد، CapEx تقریبی یک میلیارد تومان است.
این فرمول فقط در شرایط ساده کاربرد دارد. فروش یا کنارگذاری دارایی، تجدید ارزیابی، کاهش ارزش، انتقال طبقه بندی و تفاوت تسعیر می‌تواند نتیجه را تغییر دهد. بنابراین برای رقم نهایی باید یادداشت های صورت های مالی و گردش دارایی های ثابت بررسی شود. فرمول نسخه قبلی مقاله که دارایی ابتدای دوره را از پایان دوره کم نمی‌کرد، اصلاح شده است.
انواع هزینه های جاری کدام هستند؟
هزینه های جاری با توجه به نوع کسب و کار متفاوت هستند، اما معمولاً در گروه های زیر قرار می‌گیرند:
هزینه های اداری و عمومی مانند اجاره، ملزومات مصرفی و خدمات حرفه ای
حقوق و مزایای کارکنان
آب، برق، گاز، تلفن و اینترنت
تبلیغات و هزینه های فروش مربوط به دوره
تعمیر و نگهداری عادی تجهیزات
هزینه حمل و توزیع پس از آماده شدن کالا برای فروش
بیمه و اشتراک خدمات مربوط به دوره
استهلاک نیز هزینه دوره است، اما خروج وجه نقد همان دوره محسوب نمی‌شود. همچنین مواد اولیه ابتدا ممکن است موجودی باشد و هنگام مصرف یا فروش در بهای تمام شده انعکاس یابد؛ بنابراین فهرست هزینه ها را نباید بدون توجه به ماهیت فعالیت به همه شرکت ها تعمیم داد.
منابع تامین مخارج سرمایه ای
شرکت می‌تواند خرید دارایی و پروژه های بلندمدت را از محل سود انباشته، آورده مالکان، افزایش سرمایه، تسهیلات بانکی یا سایر روش های تامین مالی انجام دهد. انتخاب منبع باید با جریان نقد، هزینه تامین مالی، دوره بازپرداخت و ریسک پروژه هماهنگ باشد. راهنمای روش های تامین سرمایه کسب و کار گزینه های اصلی را با جزئیات بیشتری بررسی می‌کند.
پیش از اجرای یک مخارج عمده، مدیران معمولاً دوره بازگشت سرمایه، نرخ بازده حسابداری، ارزش فعلی خالص و نرخ بازده داخلی را بررسی می‌کنند. NPV و IRR ارزش زمانی پول را در نظر می‌گیرند، اما دوره بازگشت و ARR محدودیت های بیشتری دارند. نتیجه هیچ شاخصی نباید بدون بررسی ریسک، سناریوهای جریان نقد و اهداف شرکت مبنای تصمیم قرار گیرد. برای مطالعه بیشتر می‌توانید راهنمای ارزیابی سرمایه گذاری و دارایی را ببینید.
چک لیست کنترل مخارج سرمایه ای و جاری
در پایان هر ماه یا پروژه، این موارد را کنترل کنید:
فاکتور، قرارداد، صورت وضعیت و تایید تحویل را به سند مرتبط کنید.
هدف مخارج و دارایی یا دوره منتفع از آن را مشخص کنید.
هزینه های مستقیم آماده سازی دارایی را از هزینه های عمومی جدا کنید.
تعمیرات اساسی را از سرویس و نگهداری عادی تفکیک کنید.
حد سرمایه ای کردن و رویه مصوب شرکت را یکسان اجرا کنید.
تاریخ آماده بهره برداری، عمر مفید و روش استهلاک را مستند کنید.
مخارج پروژه را با بودجه و گردش حساب ها تطبیق دهید.
طبقه بندی های بااهمیت یا مبهم را با مدیر مالی یا حسابرس بررسی کنید.
نقش نرم افزار حسابداری در مدیریت مخارج سرمایه ای و جاری
فرض کنید یک شرکت دستگاه جدیدی می‌خرد، برای نصب آن هزینه می‌کند و بعد از بهره برداری نیز مخارج تعمیر و نگهداری دارد. حسابدار ابتدا بر اساس استاندارد و رویه شرکت مشخص می‌کند کدام مبالغ جزو بهای دارایی و کدام مبالغ هزینه دوره هستند. سپس اسناد در سرفصل های مناسب ثبت می‌شوند تا اثر آن ها در سود و زیان و ترازنامه قابل پیگیری باشد.
نرم افزار حسابداری شرکتی محک در سطوح مختلف برای ثبت عملیات مالی و تهیه گزارش هایی مانند ترازنامه و سود و زیان ارائه می‌شود. شرکت هایی که تعداد زیادی ماشین آلات، تجهیزات یا اموال دارند می‌توانند متناسب با نسخه انتخابی، کاربرد افزونه دارایی ثابت محک را برای ثبت ریز دارایی ها، محاسبات استهلاک و اطلاعات تعمیر و نگهداری بررسی کنند.
نرم افزار جایگزین قضاوت حسابدار درباره سرمایه ای یا جاری بودن مخارج نیست؛ مزیت آن، نگهداری منظم اسناد، ثبت یکپارچه و دسترسی به گزارش های مالی پس از اعمال طبقه بندی صحیح است. سطح مناسب نرم افزار و نیاز به افزونه نیز به اندازه شرکت، تعداد دارایی ها و نوع گزارش گیری بستگی دارد.
نسخه مناسب شرکت خود را پیش از خرید بررسی کنید
اگر می‌خواهید بدانید کدام سطح نرم افزار شرکتی و چه امکاناتی برای ثبت هزینه ها، دارایی ها و گزارش های مالی شما مناسب است، درخواست دموی رایگان ثبت کنید. در جلسه دمو می‌توانید سناریوی واقعی شرکت، امکانات موردنیاز و قیمت نسخه مناسب را بررسی کنید.
سوالات متداول
مخارج سرمایه ای چیست؟
مخارج سرمایه ای مبلغی است که برای تحصیل، ساخت یا بهبود دارایی انجام می‌شود و در صورت احراز معیارهای شناخت، منافع آن بیش از یک دوره به واحد تجاری می‌رسد. این مبلغ ابتدا به عنوان دارایی ثبت می‌شود.
هزینه جاری چیست؟
هزینه جاری مخارج مربوط به فعالیت عادی یا منافع دوره جاری است؛ مانند اجاره، حقوق، قبوض و تعمیرات عادی. این هزینه معمولاً در همان دوره در سود و زیان شناسایی می‌شود.
هزینه های جاری شامل چیست؟
حقوق، اجاره، قبوض، تبلیغات دوره، خدمات حرفه ای، بیمه دوره و تعمیر و نگهداری عادی از نمونه های رایج هستند. طبقه بندی نهایی به ماهیت فعالیت و زمان دریافت منفعت بستگی دارد.
تعمیرات هزینه جاری است یا سرمایه ای؟
تعمیرات عادی که فقط وضعیت فعلی دارایی را حفظ می‌کند معمولاً جاری است. تعمیر اساسی یا جایگزینی جزء مهم، در صورت افزایش منافع آتی و احراز معیارهای شناخت، می‌تواند سرمایه ای باشد.
استهلاک هزینه جاری است یا سرمایه ای؟
استهلاک، تخصیص بهای دارایی سرمایه ای به دوره های استفاده و یک هزینه دوره است؛ اما پرداخت نقدی جدیدی در زمان ثبت استهلاک ایجاد نمی‌کند.
خرید نرم افزار هزینه جاری است یا سرمایه ای؟
اشتراک خدمات نرم افزاری معمولاً هزینه دوره است. خرید مجوز یا ایجاد نرم افزاری که تعریف و معیارهای دارایی نامشهود را داشته باشد ممکن است سرمایه ای شود. شرایط قرارداد و میزان کنترل شرکت باید بررسی شود.
فرمول CapEx چیست؟
در حالت ساده، CapEx تقریبی برابر است با خالص دارایی ثابت پایان دوره منهای خالص دارایی ثابت ابتدای دوره، به علاوه استهلاک دوره. برای رقم دقیق باید خریدها، فروش ها، تجدید ارزیابی و سایر تغییرات نیز بررسی شوند.
جمع بندی
مخارج سرمایه ای برای ایجاد یا بهبود دارایی و منافع بیش از یک دوره انجام می‌شود، در حالی که هزینه جاری به عملیات و منافع دوره مربوط است. مدت استفاده مهم است، اما به تنهایی تصمیم را تعیین نمی‌کند؛ احتمال منافع اقتصادی آتی، اندازه گیری قابل اتکا، ماهیت مخارج و رویه شرکت نیز باید بررسی شوند.
طبقه بندی درست باعث می‌شود دارایی، هزینه، استهلاک و سود دوره تحریف نشوند. برای این کار، معیار تصمیم گیری را مستند کنید، تعمیرات عادی را از بهبود اساسی جدا نگه دارید و گردش دارایی ها را با اسناد و گزارش های مالی تطبیق دهید. اگر حجم عملیات و تعداد دارایی ها افزایش یافته است، مشاهده دموی نرم افزار و افزونه مرتبط می‌تواند تناسب امکانات با فرآیند مالی شرکت را پیش از خرید روشن کند.
زمان مطالعه این مقاله: 9دقیقهسامانه سوت زنی مالیاتی، مسیر ثبت گزارش های مردمی درباره فرار مالیاتی در سازمان امور مالیاتی کشور است. اگر اطلاعاتی درباره پنهان کردن درآمد، معاملات ثبت نشده یا رفتارهای مشکوک به فرار مالیاتی دارید، می‌توانید آن را برای بررسی ارسال
زمان مطالعه این مقاله: 9دقیقهممکن است هنگام خرید، قیمت یک کالا را یک میلیون تومان ببینید، اما مبلغ قابل پرداخت در صورتحساب بیشتر باشد. در بعضی خریدها نیز مالیات از قبل داخل قیمت نهایی محاسبه شده است. برای اینکه بدانید این اختلاف از کجا
زمان مطالعه این مقاله: 8دقیقهوقتی کالا یا خدمتی می‌فروشید، باید مشخص باشد چه چیزی، به چه مقدار، با چه مبلغی و تحت چه شرایطی معامله شده است. صورتحساب این اطلاعات را ثبت می‌کند و به فروشنده و خریدار کمک می‌کند مبلغ معامله و تعهدات
