یکی از تکالیف مهم مالیاتی برای اشخاص حقیقی و حقوقی در ایران، ارسال صورت معاملات فصلی است. طبق ماده 169 مکرر قانون مالیاتهای مستقیم، مودیان موظفند جزئیات معاملات خود را شامل خرید، فروش، قراردادها، صادرات، واردات، بیمه، حملونقل و موارد مشابه، در پایان هر فصل به سازمان امور مالیاتی کشور گزارش دهند. این اقدام با هدف شفافسازی فعالیتهای اقتصادی و جلوگیری از فرار مالیاتی انجام میشود.
فهرست مطالب
در این مقاله از گروه نرم افزار حسابداری محک، به طور کامل به مفهوم گزارشات فصلی، الزامات قانونی مربوط به آن (بهخصوص ماده 169 و 169 مکرر)، مهلت ارسال گزارشات فصلی در سال 1405، جرایم عدم ارسال و نحوه انجام این تکلیف مالیاتی میپردازیم.
صورت معاملات فصلی چیست و چه اهمیتی دارد؟
صورت معاملات فصلی چیست؟ به گزارشهایی از خرید و فروش، قرارداد ها و پرداخت های مالی کسب و کار ها اطلاق میشود که افراد حقیقی و حقوقی موظف به ارائه آنها در بازههای زمانی مشخص (هر سه ماه) به سازمان امور مالیاتی هستند. این گزارش شامل اطلاعات دقیق و جامعی از کلیه معاملات خرید و فروش در طول یک فصل است و باید ظرف مدت معین پس از پایان هر فصل تسلیم شود. صورت معاملات فصلی تنها مربوط به اطلاعات معاملات شخص ارائه دهنده نیست، بلکه شامل اطلاعات طرفهای معامله نیز میشود. این قانون که از سال 1395 به مرحله اجرا درآمد، به منظور افزایش شفافیت در نظام مالیاتی و کاهش فعالیتهای غیرقانونی و فرار مالیاتی طراحی شده است. همچنین، عدم رعایت الزامات این قانون موجب پرداخت جریمههایی معادل دو درصد ارزش معاملات میشود.
اهمیت صورت معاملات فصلی در این است که به عنوان ابزاری برای نظارت دقیقتر بر اقتصاد کشور عمل میکند و به دولت کمک میکند تا از درآمدهای مالیاتی خود به نحو احسن استفاده کند. این گزارشها باعث میشوند که تمامی معاملات مالی به صورت شفاف و قابل ردیابی ثبت شوند و امکان مقایسه آنها با سایر اسناد مالیاتی مانند اظهارنامه مالیاتی و گزارشات مالیات بر ارزش افزوده فراهم شود. همخوانی اطلاعات در این گزارشها از الزامات اصلی است و عدم تطابق دادهها میتواند به بررسیهای بیشتر و جریمههای سنگین منجر شود.
تعریف ماده 169 قانون مالیاتهای مستقیم
حساب و کتاب خود را محک بزنید
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
ماده 169 قانون مالیاتهای مستقیم به ارائه گزارشات فصلی خرید و فروش توسط افراد حقیقی و حقوقی اختصاص دارد که به منظور افزایش شفافیت در معاملات اقتصادی و تسهیل نظارت بر نظام مالیاتی وضع شده است. بر اساس این ماده، تمامی مودیان موظفند ظرف 45 روز پس از پایان هر فصل، اطلاعات دقیق معاملات خود شامل جزئیات خرید، فروش و اطلاعات طرفهای معامله را به سازمان امور مالیاتی ارائه دهند. این ماده با هدف کاهش فعالیتهای مالی غیرقانونی، جلوگیری از فرار مالیاتی و هماهنگی بیشتر بین گزارشات مالی مختلف طراحی شده و عدم رعایت آن مشمول جریمههای مالی معادل دو درصد ارزش معاملات خواهد شد.
تفاوت ماده ۱۶۹ و ۱۶۹ مکرر
ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم بیشتر بر موضوع شماره اقتصادی، صدور صورتحساب و ثبت اطلاعات هویتی معاملات تمرکز دارد. اما ماده ۱۶۹ مکرر مستقیماً به ارسال فهرست معاملات فصلی و الزامات گزارشدهی خرید و فروش مربوط میشود. در عمل، سامانه TTMS و فرآیند ارسال صورت معاملات فصلی ذیل الزامات ماده ۱۶۹ مکرر اجرا میشود. بسیاری از کسبوکارهای تازهتأسیس این دو ماده را با یکدیگر اشتباه میگیرند و همین موضوع باعث خطا در ثبت اطلاعات مالیاتی میشود.
چه کسانی موظف به ارسال صورت معاملات فصلی هستند؟
شناسایی دقیق اشخاصی که ملزم به ارسال صورت معاملات فصلی هستند، یکی از سوالات رایج مودیان مالیاتی است. بر اساس ماده (۹) آییننامه اجرایی تبصره (۳) ماده (۱۶۹) قانون مالیاتهای مستقیم، گروههای زیر مکلف هستند فهرست معاملات خود را در مهلتهای قانونی تعیین شده به سازمان امور مالیاتی کشور ارسال نمایند:
- کلیه اشخاص حقوقی: شرکتها، موسسات و سایر سازمانهایی که دارای شخصیت حقوقی ثبت شده هستند.
- صاحبان مشاغل گروه اول: اشخاص حقیقی که بر اساس نوع یا حجم فعالیت (طبق معیارهای ماده ۲ آییننامه اجرایی ماده ۹۵ قانون) در گروه اول قرار میگیرند.
- صاحبان مشاغل مشمول قانون مالیات بر ارزش افزوده (VAT): کلیه صاحبان مشاغلی که برای اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده ثبتنام کردهاند، صرف نظر از گروه شغلیشان.
مهلت ارسال صورت معاملات فصلی در سال 1405
طبق قانون، مودیان ۴۵ روز پس از پایان هر فصل فرصت دارند گزارش خرید و فروش خود را ارسال کنند. اگر آخرین روز با تعطیلی رسمی همزمان شود، اولین روز کاری بعدی ملاک خواهد بود.
| فصل | مهلت |
| مهلت ارسال معاملات فصلی بهار ۱۴۰۵ | 18 مرداد |
| مهلت ارسال معاملات فصلی تابستان ۱۴۰۵ | 30 آبان |
| مهلت ارسال معاملات فصلی پاییز ۱۴۰۵ | 30 بهمن |
| مهلت ارسال معاملات فصلی زمستان ۱۴۰۵ | 26 اردیبهشت 1406 |
سامانه گزارش فصلی خرید و فروش
سازمان امور مالیاتی کشور سامانهای اختصاصی را برای دریافت فهرست معاملات فصلی مودیان ایجاد کرده است. این سامانه ابزاری کلیدی برای اشخاص مشمول جهت انجام تکالیف قانونی خود در خصوص گزارشدهی خرید و فروش است.
مودیان مالیاتی میتوانند با استفاده از سامانه ارسال معاملات فصلی، اطلاعات دقیق مربوط به خریدها، فروشها و همچنین پرداختهای مرتبط با قراردادهای خود را در مهلتهای قانونی ثبت و به سازمان ارسال نمایند.
یکی از قابلیتهای مهم این سیستم، امکان گزارش امتناع است. یعنی اگر طرف معامله (خریدار) از ارائه شناسه ملی (برای اشخاص حقوقی) یا کد ملی (برای اشخاص حقیقی) خودداری کند، فروشنده میتواند این مورد را از طریق سامانه یا نرمافزار آفلاین TTMS گزارش دهد.
برای ارسال این گزارشات، مودیان (اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی) باید به پورتال سازمان امور مالیاتی کشور مراجعه کرده و پس از طی مراحل ثبتنام و احراز هویت، اطلاعات معاملات خود را وارد یا بارگذاری کنند.
آموزش ارسال صورت معاملات فصلی در سامانه TTMS
برای ارسال صورت معاملات فصلی الکترونیکی باید مراحل زیر انجام شود:
- ورود به سامانه TTMS سازمان امور مالیاتی
- انتخاب دوره مالی
- ثبت خرید و فروش
- بارگذاری فایل اکسل معاملات فصلی
- ثبت اطلاعات قراردادها
- بررسی خطاها و مغایرتها
- ثبت نهایی و دریافت کد رهگیری
در پروژههای واقعی حسابداری، استفاده از فایل اکسل استاندارد باعث کاهش خطاهای سیستمی و تسریع فرآیند ارسال صورت معاملات فصلی میشود.
حد نصاب معاملات فصلی چیست؟
حد نصاب معاملات فصلی مشخص میکند چه معاملاتی باید بهصورت جزئی ثبت شوند و چه معاملاتی امکان ثبت تجمیعی دارند. این موضوع بهویژه برای معاملات کوچک اهمیت زیادی دارد. اگر مبلغ معاملات کمتر از حد نصاب تعیینشده باشد، امکان ارسال تجمیعی معاملات فصلی وجود دارد. در غیر این صورت باید اطلاعات هر معامله بهصورت جداگانه ثبت شود.
تفاوت صورت معاملات فصلی با سامانه مودیان
سامانه مودیان برای ثبت و تبادل صورتحساب الکترونیکی طراحی شده است؛ اما صورت معاملات فصلی گزارش دورهای خرید و فروش مودیان به سازمان امور مالیاتی است. بسیاری از کاربران تصور میکنند با ثبت فاکتور در سامانه مودیان دیگر نیازی به ارسال صورت معاملات فصلی ندارند، در حالی که تا زمان اعلام رسمی حذف این تکلیف، ارسال گزارش فصلی همچنان الزامی است. شما میتوانید با تهیه نرم افزار حسابداری محک با اتصال سامانه مودیان به نرم افزار بسیاری از کار های مالیاتی خود را تسریع ببخشید.
تفاوت معاملات فصلی با مالیات بر ارزش افزوده
مالیات بر ارزش افزوده بر مبنای مالیات دریافتی و پرداختی محاسبه میشود؛ اما صورت معاملات فصلی صرفاً ابزار گزارشدهی تراکنشها و نظارت مالیاتی است. در رسیدگیهای مالیاتی، مغایرت بین اظهارنامه ارزش افزوده و گزارش معاملات فصلی یکی از مهمترین دلایل بررسی مجدد پروندهها محسوب میشود.
چه موارد و اشخاصی از ارسال صورت معاملات فصلی معاف هستند؟
با وجود تکلیف عمومی برای ارسال صورت معاملات فصلی طبق ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم، قانونگذار معافیتهای مشخصی را نیز برای برخی معاملات و اشخاص در نظر گرفته است. آشنایی با این موارد برای جلوگیری از ارسال اطلاعات غیرضروری و تمرکز بر تکالیف اصلی اهمیت دارد. این معافیتها را میتوان به دو دسته کلی تقسیم کرد:
۱. معافیت بر اساس نوع معامله یا طرف معامله:
- فروش مستقیم به مصرفکننده نهایی: کالاهایی که برای استفاده شخصی فروخته میشوند.
- معامله با فعالان بخش کشاورزی (مشمولین ماده ۸۱): مانند کشاورزان، دامداران و پرورشدهندگان ماهی و زنبور عسل.
- معاملات کوچک: معاملاتی که مبلغ آنها از حد نصاب سالانه تعیینشده در قانون برگزاری مناقصات کمتر باشد (این مبلغ هر سال بهروزرسانی میشود).
- خرید از اشخاص غیرملزم به ثبتنام: مانند خرید از برخی نهادهای دولتی یا افرادی که فعالیت تجاری ثبتشده ندارند.
۲. معافیت برای انواع خاصی از درآمدها یا پرداختها:
- معاملات اوراق بهادار و سهمالشرکه: خرید، فروش، سود و کارمزد مربوط به اوراق بهادار، سهام و سهمالشرکه.
- دریافتها و پرداختهای بانکی و مالی: سود و کارمزد (و جرایم) مربوط به بانکها، موسسات اعتباری مجاز و صندوقها.
- دریافتهای غیرانتفاعی: حق عضویت دریافتی توسط مجامع حرفهای و تشکلهای مجاز، و همچنین کمکها، جوایز و هدایای بلاعوض.
- پرداختهای قانونی به دولت: مبالغی مانند جرائم، عوارض، مالیاتهای غیرمستقیم (غیر از ارزش افزوده)، حقوق گمرکی و حق ثبت که به دستگاههای اجرایی پرداخت میشود.
- هزینههای جاری و عملیاتی: پرداختهای مربوط به حق شارژ ساختمان، هزینههای نگهداری و قبوض آبونمان (آب، برق، گاز، تلفن) محل فعالیت.
- درآمد اجاره: مبالغی که توسط مودی به عنوان مالالاجاره (درآمد حاصل از اجاره ملک) دریافت میشود.
جرایم عدم ارسال صورت معاملات فصلی
با توجه به نقش کلیدی صورت معاملات فصلی در شفافیت مالیاتی و اطمینان از صحت اطلاعات ارائه شده به سازمان امور مالیاتی، هرگونه کوتاهی در انجام این تکلیف قانونی، مشمول جرایم مشخصی خواهد بود. عدم ارسال بهموقع فهرست معاملات، ارسال اطلاعات نادرست یا ناقص، و یا عدم رعایت استانداردهای تعیین شده توسط سازمان، همگی میتوانند منجر به تعلق جریمه شوند. مهمترین و مشخصترین جریمه در این خصوص، مربوط به عدم ارسال فهرست معاملات در مهلت قانونی است. در این حالت، مودی متخلف مشمول جریمهای معادل ۱٪ (یک درصد) از مبلغ کل معاملاتی خواهد شد که فهرست آنها را ارسال نکرده است.
سخن آخر
در پایان، یادآوری میکنیم که ارسال بهموقع صورت معاملات فصلی برای سال 1405، یک تکلیف قانونی برای تمامی مشمولین است. رعایت دقیق مهلتهای ۴۵ روز پس از پایان هر فصل، نه تنها به شفافیت مالیاتی و جلوگیری از ایجاد مغایرت در پرونده شما کمک میکند، بلکه شما را از پرداخت جرایم ناخواسته، بهویژه جریمه ۱ درصدی مبلغ معاملات ارسالنشده، مصون میدارد.
توصیه میشود با برنامهریزی دقیق و بهرهگیری از ابزارهای کارآمدی مانند نرم افزار حسابداری محک که میتواند فرآیند تهیه و ارسال این گزارشات را برای شما سادهتر و دقیقتر کند، از صحت و ارسال بهموقع این گزارشات اطمینان حاصل کنید تا فعالیت اقتصادی خود را با آرامش و مطابق با قوانین پیش ببرید.
سوالات متداول
صورت معاملات فصلی تا چند روز بعد از پایان فصل باید ارسال شود؟
۴۵ روز پس از پایان هر فصل.
اگر روز آخر تعطیل باشد چه میشود؟
اولین روز کاری بعد از تعطیلی ملاک خواهد بود.
آیا همه اشخاص حقیقی مشمولاند؟
خیر، فقط گروههای مشخصشده در آییننامه مالیاتی.
آیا فروش به مصرفکننده نهایی باید ثبت شود؟
در بسیاری از موارد خیر و جزو معافیتها محسوب میشود.
تفاوت معاملات فصلی و سامانه مودیان چیست؟
سامانه مودیان برای صورتحساب الکترونیکی است اما معاملات فصلی برای گزارش دورهای خرید و فروش استفاده میشود.
سلام من یه سوال داشتم
این تاریخ هایی که اعلام شده چقدر صحت داره ؟ واقعا میشود به این تاریخ ها اکتفا کرد؟
تمام ترس ما کاسب ها از این است که مالیات بگه لازم نیست صورت معمالات بفرستید بعد زمانش که گذشت مارو جریمه کنند
درست مثل بانک های دولتی که گفتند برای کرونا میتونید سه ماه قسط ندید اما بعد از سه ماه با کلی جریمه و دیر کرد همه را یک جاگرفتند و در جواب اعتراض ما گفتند که این برای وام های ازدواج و قرض الحسنه بوده و شامل ما نمیشده !!!!
اگر مالیات بعد از چندماه بگه که این شامل فقط بخشی از کاسبا بوده چی؟
باسلام. مهلت ارسال گزارش فصلی پاییز تا کی هست؟
سلام امروز آخرین مهلت ارسال هست.