گردش موجودی کالا چیست؟
گردش موجودی کالا یا Inventory Turnover Ratio یک نسبت فعالیت است که تعداد دفعات مصرف یا فروش متوسط موجودی در یک دوره را نشان میدهد. برای محاسبه مالی این نسبت، بهای تمام شده کالای فروش رفته بر متوسط ارزش موجودی همان دوره تقسیم میشود.اگر نسبت گردش موجودی یک فروشگاه در سال برابر ۴ باشد، یعنی ارزش متوسط موجودی آن در طول سال تقریباً چهار بار از مسیر فروش خارج شده است. این عدد به این معنا نیست که تکتک کالاها دقیقاً چهار بار فروخته شدهاند؛ بعضی اقلام ممکن است دهها بار گردش کرده باشند و بعضی دیگر بدون فروش باقی مانده باشند.گردش موجودی با موجودی لحظهای تفاوت دارد. موجودی لحظهای میگوید اکنون چه مقدار کالا در اختیار دارید، اما نسبت گردش نشان میدهد این موجودی طی یک دوره با چه سرعتی به فروش یا مصرف تبدیل شده است. برای آشنایی با ماهیت و ارزشگذاری اقلام، راهنمای موجودی کالا در سیستم حسابداری را ببینید.نسبت گردش موجودی کالا چه چیزی را اندازه میگیرد؟
حساب و کتاب خود را محک بزنید
فهرست مطالب
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان نرم افزار حسابداری محک
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
- بهای تمامشده کالای فروشرفته: بهای کالاهایی که طی دوره واقعاً فروخته شدهاند؛
- متوسط موجودی: متوسط ارزش موجودی نگهداریشده در همان دوره.
فرمول نسبت گردش موجودی کالا
فرمول اصلی به این صورت است:نسبت گردش موجودی کالا = بهای تمامشده کالای فروشرفته ÷ متوسط موجودی کالابرای استفاده درست از این فرمول، صورت و مخرج باید:- مربوط به یک دوره زمانی یکسان باشند؛
- هر دو بر مبنای ارزش ریالی و بهای تمامشده محاسبه شوند؛
- گروه کالایی یا محدوده سازمانی یکسانی را پوشش دهند.
فرمول متوسط موجودی کالا
در سادهترین حالت:متوسط موجودی = (موجودی ابتدای دوره + موجودی پایان دوره) ÷ ۲برای مثال، اگر موجودی ابتدای سال ۱٫۲ میلیارد تومان و موجودی پایان سال ۱٫۸ میلیارد تومان باشد:(۱٫۲ + ۱٫۸) ÷ ۲ = ۱٫۵ میلیارد توماناین روش زمانی مناسبتر است که موجودی طی دوره نوسان شدید نداشته باشد. اگر کسبوکار فصلی است یا موجودی در طول سال تغییر زیادی میکند، فقط دو نقطه ابتدا و انتهای سال ممکن است تصویر دقیقی ندهد. در این حالت میتوان از ماندههای ماهانه استفاده کرد:متوسط موجودی سالانه = مجموع مانده موجودی در تاریخهای منتخب ÷ تعداد ماندههاتاریخ اندازهگیری باید در همه ماهها یکسان باشد؛ برای مثال مانده پایان هر ماه. اگر موجودی اول دوره را نیز همراه با ۱۲ مانده پایان ماه وارد میکنید، تعداد مشاهدات ۱۳ خواهد بود، نه ۱۲.دوره گردش موجودی کالا چیست؟
دوره گردش موجودی یا Days Inventory Outstanding نشان میدهد موجودی بهطور متوسط چند روز در انبار میماند تا فروخته یا مصرف شود. فرمول آن:دوره گردش موجودی = تعداد روزهای دوره ÷ نسبت گردش موجودیفرمول معادل:دوره گردش موجودی = متوسط موجودی ÷ بهای تمامشده کالای فروشرفته × تعداد روزهای دورهبرای محاسبه سالانه معمولاً از ۳۶۵ روز استفاده میشود. برای یک فصل ۹۰روزه باید تعداد روزهای همان فصل را به کار برد، نه ۳۶۵. هماهنگی بازه زمانی از خطاهای مهم این محاسبه جلوگیری میکند.تفاوت نسبت گردش موجودی و دوره گردش موجودی
| شاخص | پاسخ به چه سؤالی؟ | واحد | جهت معمول تفسیر |
|---|---|---|---|
| نسبت گردش موجودی | موجودی طی دوره چند بار گردش کرده است؟ | مرتبه | افزایش میتواند نشانه گردش سریعتر باشد. |
| دوره گردش موجودی | موجودی بهطور متوسط چند روز نگهداری شده است؟ | روز | کاهش میتواند نشانه خروج سریعتر کالا باشد. |
مثال محاسبه گردش موجودی کالا
فرض کنید اطلاعات یک فروشگاه برای یک سال چنین باشد:| مورد | مبلغ |
|---|---|
| موجودی ابتدای سال | ۱٫۲ میلیارد تومان |
| موجودی پایان سال | ۱٫۸ میلیارد تومان |
| بهای تمامشده کالای فروشرفته | ۶ میلیارد تومان |
(۱٫۲ + ۱٫۸) ÷ ۲ = ۱٫۵ میلیارد تومانسپس نسبت گردش موجودی:۶ ÷ ۱٫۵ = ۴ مرتبهدوره گردش موجودی نیز برابر است با:۳۶۵ ÷ ۴ = ۹۱٫۲۵ روزبنابراین متوسط موجودی فروشگاه در طول سال چهار بار گردش کرده و هر چرخه بهطور میانگین حدود ۹۱ روز طول کشیده است. برای قضاوت درباره خوب یا بد بودن این نتیجه باید آن را با سال گذشته، برنامه داخلی، زمان تأمین و فروشگاههای مشابه مقایسه کرد.نمونه محاسبه برای یک دوره سهماهه
اگر بهای تمامشده فروش یک فصل ۹۰۰ میلیون تومان و متوسط موجودی همان فصل ۳۰۰ میلیون تومان باشد:۹۰۰ ÷ ۳۰۰ = ۳ مرتبهاگر فصل را ۹۰ روز در نظر بگیریم:۹۰ ÷ ۳ = ۳۰ روزاستفاده از ۳۶۵ روز در این مثال، دورهای سالانه را با اطلاعات فروش سهماهه ترکیب میکند و نتیجه قابل تفسیر نخواهد بود.محاسبه گردش موجودی کالا در اکسل
برای ساخت یک فایل ساده، ستونها را به شکل زیر قرار دهید:| ستون | داده یا فرمول |
|---|---|
| A | نام کالا یا گروه کالا |
| B | موجودی ابتدای دوره |
| C | موجودی پایان دوره |
| D | بهای تمامشده کالای فروشرفته |
| E | متوسط موجودی |
| F | نسبت گردش موجودی |
| G | دوره گردش موجودی به روز |
- متوسط موجودی در سلول E2:
=(B2+C2)/2 - نسبت گردش در سلول F2:
=IFERROR(D2/E2,0) - دوره گردش سالانه در سلول G2:
=IFERROR(365/F2,0)
IFERROR از خطای تقسیم بر صفر جلوگیری میکند، اما صفر حاصل باید بررسی شود؛ ممکن است موجودی متوسط واقعاً صفر باشد یا دادهها ناقص وارد شده باشند.برای کسبوکار فصلی میتوانید ماندههای ماهانه را در ستونهای جدا قرار دهید و از تابع AVERAGE استفاده کنید. مقایسه سالانه زمانی درست است که روش ارزشگذاری، دامنه کالاها و تاریخ استخراج گزارشها ثابت مانده باشد.گردش موجودی را برای کل شرکت محاسبه کنیم یا هر کالا؟
محاسبه کل شرکت برای تحلیل صورتهای مالی و روند عمومی مفید است، اما میتواند تفاوت کالاها را پنهان کند. ممکن است چند کالای پرفروش نسبت کل را بالا ببرند، در حالی که گروه بزرگی از اقلام ماهها بدون حرکت ماندهاند.تحلیل بهتر در سه سطح انجام میشود:- کل کسبوکار: برای مشاهده روند کلی و مقایسه دورهها؛
- گروه کالا: برای مقایسه دستههایی با رفتار فروش مشابه؛
- هر کد کالا: برای تصمیم خرید، تخفیف، توقف تأمین یا تغییر نقطه سفارش.
چرا نسبت گردش موجودی اهمیت دارد؟
کنترل سرمایه در گردش
موجودی تا زمانی که فروخته نشده، بخشی از نقدینگی کسبوکار را درگیر میکند. نسبت پایین میتواند نشان دهد پول زیادی در کالاهای کمتحرک مانده و توان پرداخت تعهدات یا خرید اقلام پرفروش کاهش یافته است. برای بررسی این ارتباط، مقاله سرمایه در گردش را مطالعه کنید.برنامهریزی خرید و تأمین
مقایسه گردش گروهها کمک میکند بودجه خرید به کالاهایی اختصاص یابد که تقاضای واقعی دارند. البته تصمیم سفارش باید زمان تأمین، حداقل مقدار خرید و نوسان تقاضا را نیز در نظر بگیرد.شناسایی کالای راکد و در معرض کاهش ارزش
گردش پایین میتواند علامت موجودی راکد، منسوخ، فصلی یا آسیبدیده باشد. این اقلام باید از نظر امکان فروش، تخفیف، مرجوعی به تأمینکننده یا کاهش ارزش بررسی شوند.ارزیابی سیاست قیمتگذاری و بازاریابی
تغییر گردش پس از کمپین، تخفیف یا تغییر قیمت میتواند اثر تصمیم را نشان دهد؛ اما بهتر است همزمان حاشیه سود نیز بررسی شود. افزایش گردش با تخفیف سنگین الزاماً سود بیشتری ایجاد نمیکند.کنترل ظرفیت انبار و هزینه نگهداری
موجودی کندگردش فضای انبار، بیمه، شمارش و جابهجایی بیشتری مصرف میکند. ثبت دقیق رسید، حواله و کاردکس برای تحلیل قابل اتکا ضروری است؛ جزئیات این فرایندها در مقاله حسابداری انبار توضیح داده شده است.نسبت گردش موجودی بالا چه معنایی دارد؟
گردش بالا میتواند ناشی از فروش مناسب، خرید کنترلشده و تأمین سریع باشد. در این وضعیت، سرمایه مدت کمتری در انبار میماند و هزینه نگهداری معمولاً کمتر است.اما نسبت بالا ممکن است هشدار نیز باشد:- موجودی ایمنی کافی نیست؛
- کالاهای پرفروش مکرراً ناموجود میشوند؛
- سفارشها به دلیل کمبود موجودی از دست میروند؛
- خرید در دفعات بسیار زیاد، هزینه حمل و سفارش را بالا برده است؛
- موجودی پایان دوره بهطور غیرعادی پایین بوده است؛
- فروش با تخفیف زیاد و حاشیه سود کم انجام شده است.
نسبت گردش موجودی پایین چه معنایی دارد؟
گردش پایین ممکن است به انباشت موجودی، کاهش تقاضا یا خرید بیش از نیاز اشاره کند. دلایل متداول عبارتاند از:- پیشبینی فروش خوشبینانه؛
- خرید حجمی فقط برای دریافت تخفیف؛
- تنوع بیش از حد کالا؛
- قیمت نامتناسب با بازار؛
- ضعف معرفی یا جایگذاری محصول؛
- تغییر فصل، سلیقه یا فناوری؛
- وجود کالای معیوب یا ناقص؛
- اشتباه در ثبت موجودی یا بهای تمامشده.
بهترین نسبت گردش موجودی کالا چقدر است؟
یک عدد ایدهآل برای همه صنایع وجود ندارد. نسبت مناسب به نوع کالا، حاشیه سود، عمر محصول، فسادپذیری، فصل، زمان تأمین، حداقل سفارش و سطح خدمت مورد انتظار بستگی دارد.برای تعیین بازه مناسب:- روند چند دوره خود کسبوکار را بررسی کنید؛
- کالاهای مشابه را با یکدیگر مقایسه کنید؛
- داده صنعت را فقط با تعریف و دوره محاسبه یکسان به کار ببرید؛
- نسبت هدف را کنار نرخ ناموجودی و حاشیه سود قرار دهید؛
- برای گروههای مختلف هدف جداگانه تعیین کنید.
چه شاخصهایی را همراه گردش موجودی بررسی کنیم؟
| شاخص | کاربرد |
|---|---|
| دوره گردش موجودی | تبدیل نسبت گردش به متوسط روزهای نگهداری |
| نرخ عدم موجودی | سنجش دفعاتی که تقاضا وجود داشته اما کالا در دسترس نبوده است |
| حاشیه سود ناخالص | بررسی اینکه سرعت فروش با سود مناسب همراه است یا نه |
| درصد کالای راکد | اندازهگیری سهم اقلام بدون گردش در بازه تعیینشده |
| نرخ فروش موجودی | نسبت تعداد فروختهشده به موجودی در دسترس یک دوره |
| زمان تأمین | تعیین فاصله سفارش تا دریافت کالا |
| بازده سود ناخالص موجودی | مقایسه سود ناخالص با متوسط سرمایه درگیر در موجودی |
چگونه گردش موجودی پایین را بهبود دهیم؟
۱. دادهها را قبل از تصمیمگیری کنترل کنید
موجودی منفی، رسید ثبتنشده، واحد سنجش اشتباه یا ثبت فروش روی کد مشابه میتواند نسبت را تحریف کند. ابتدا کاردکس و موجودی فیزیکی اقلام مهم را بررسی کنید. راهنمای مراحل انبارگردانی در این مرحله کاربرد دارد.۲. کالاها را گروهبندی کنید
اقلام پرفروش، سودآور، فصلی، کندگردش و راکد را جدا کنید. یک سیاست خرید یکسان برای همه کالاها معمولاً نتیجه مناسبی ندارد.۳. مقدار و زمان سفارش را اصلاح کنید
سفارشهای کوچکتر یا فاصله زمانی کوتاهتر میتواند موجودی متوسط را کاهش دهد؛ البته هزینه سفارش، حمل و ریسک تأخیر تأمینکننده باید کنترل شود.۴. موجودی راکد را تعیین تکلیف کنید
بسته به وضعیت کالا میتوان از تخفیف کنترلشده، فروش ترکیبی، انتقال به شعبه دیگر، مذاکره برای مرجوعی یا توقف خرید استفاده کرد. تخفیف باید با اثر آن بر حاشیه سود سنجیده شود.۵. پیشبینی را با داده واقعی اصلاح کنید
فروش دوره مشابه، روند اخیر، رویدادهای تقویمی، کمپینها و زمان تأمین را در پیشبینی لحاظ کنید. سفارش صرفاً بر اساس احساس فروشنده میتواند موجودی را بیش از نیاز افزایش دهد.۶. مسئول و زمان بازبینی تعیین کنید
گزارش بدون اقدام ارزش محدودی دارد. برای هر گروه کندگردش، تصمیم، مسئول اجرا و تاریخ بررسی بعدی مشخص کنید.اگر گردش موجودی بیش از حد بالا باشد چه کنیم؟
ابتدا بررسی کنید آیا نرخ بالاتر از فروش واقعی ناشی شده یا موجودی متوسط بیش از حد پایین است. سپس:- تعداد روزهای ناموجودی کالاهای پرفروش را اندازه بگیرید؛
- نقطه سفارش و موجودی ایمنی را بازبینی کنید؛
- زمان تحویل و ثبات تأمینکننده را کنترل کنید؛
- هزینه سفارشهای فوری و حمل اضافه را محاسبه کنید؛
- برای کالاهای کلیدی تأمینکننده جایگزین داشته باشید؛
- اثر افزایش موجودی بر نقدینگی و ریسک ماندگاری را بسنجید.
خطاهای رایج در محاسبه نسبت گردش موجودی
- تقسیم مبلغ فروش بر موجودی ثبتشده به بهای تمامشده؛
- استفاده از بهای تمامشده سالانه و موجودی یک ماه؛
- تقسیم مجموع موجودی ابتدا و پایان بر تعداد ماههای سال؛
- استفاده از ۳۶۵ روز برای دادههای یک فصل؛
- مقایسه کالاها و صنایع کاملاً متفاوت؛
- نادیدهگرفتن موجودی نزد شعب، انبارهای دیگر یا کالای در راه؛
- محاسبه با ماندهای که به دلیل ثبت ناقص یا انبارگردانینشدن معتبر نیست؛
- نتیجهگیری از نسبت کل بدون بررسی گروه و کد کالا؛
- فرض اینکه افزایش نسبت همیشه نشانه افزایش سود است؛
- تغییر روش محاسبه میان دورهها بدون ثبت توضیح.
