بسیاری از فریلنسرها، صاحبان مشاغل، فروشندگان، هنرمندان و افرادی که بهصورت مستقل کار میکنند، کارفرمایی ندارند که برای آنها حق بیمه پرداخت کند. سازمان تأمین اجتماعی برای ادامه بیمهپردازی این افراد، طرحهایی را تحت عنوان بیمه اختیاری و بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد ارائه کرده است که در زبان عمومی با نام بیمه خویش فرما شناخته میشوند.
فهرست مطالب
در بیمه خویشفرما، خود فرد مسئول انتخاب نوع پوشش، انعقاد قرارداد و پرداخت حق بیمه ماهانه است. نوع خدماتی که فرد دریافت میکند نیز به قرارداد انتخابی او بستگی دارد و تمام طرحهای خویشفرما پوشش یکسانی ندارند.
در ادامه بررسی میکنیم بیمه خویش فرما چیست، چه تفاوتی با بیمه اجباری دارد، نرخ و هزینه آن در سال ۱۴۰۵ چگونه محاسبه میشود و ثبتنام آن از چه طریقی انجام میگیرد.
بیمه خویش فرما چیست؟
بیمه خویشفرما عنوانی عمومی برای شیوههایی از بیمهپردازی تأمین اجتماعی است که در آن فرد بدون داشتن کارفرما، شخصاً حق بیمه خود را پرداخت میکند.
دو شیوه اصلی که معمولاً در گروه بیمه خویشفرما قرار میگیرند عبارتاند از:
- بیمه اختیاری
- بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد
این دو بیمه از نظر شرایط ورود، نرخ حق بیمه و پوششها با یکدیگر تفاوت دارند. بنابراین پیش از ثبتنام باید مشخص شود کدام قرارداد با سابقه بیمه، سن و نیازهای فرد هماهنگتر است.
حساب و کتاب خود را محک بزنید
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان نرم افزار حسابداری محک
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
انواع بیمه خویش فرما
بیمه اختیاری تأمین اجتماعی
بیمه اختیاری برای افرادی مناسب است که قبلاً تحت پوشش تأمین اجتماعی بودهاند، اما در حال حاضر رابطه استخدامی و کارفرما ندارند و میخواهند بیمهپردازی خود را ادامه دهند.
برای استفاده از بیمه اختیاری، داشتن حداقل ۳۰ روز سابقه پرداخت حق بیمه لازم است. حداکثر سن پذیرش در حالت عمومی ۵۰ سال است. اگر متقاضی بیش از ۵۰ سال داشته باشد، باید به اندازه مازاد سن خود سابقه قبلی داشته باشد. افرادی که حداقل ۱۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه دارند، از شرط سنی معاف میشوند.
نرخ بیمه اختیاری ۲۷ درصد دستمزد یا درآمد مبنای قرارداد است. این بیمه حمایتهای بازنشستگی، فوت، ازکارافتادگی کلی و خدمات درمانی را در چارچوب مقررات ارائه میکند؛ اما شامل بیمه بیکاری، غرامت دستمزد ایام بیماری و بارداری، کمک ازدواج و ازکارافتادگی جزئی ناشی از کار نمیشود.
بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد
بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد برای افرادی طراحی شده است که شغل مستقل دارند یا برای خودشان کار میکنند؛ مانند:
- فریلنسرها
- فروشندگان و صاحبان مغازه
- رانندگان مستقل
- هنرمندان و تولیدکنندگان محتوا
- مشاوران و متخصصان مستقل
- صاحبان کسبوکارهای کوچک
- افرادی که در منزل کار میکنند
افرادی که قصد راهاندازی کسبوکار کوچک دارند، میتوانند متناسب با شرایط خود بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد را نیز بررسی کنند.
در این نوع بیمه، برخلاف بیمه اختیاری، داشتن سابقه قبلی همیشه الزامی نیست. متقاضی فاقد سابقه در حالت عمومی باید حداکثر ۵۰ سال داشته باشد و برای سن بیشتر از ۵۰ سال، سابقه قبلی متناسب با مازاد سن مورد بررسی قرار میگیرد.
تفاوت بیمه اختیاری و بیمه مشاغل آزاد
| موضوع | بیمه اختیاری | بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد |
|---|---|---|
| سابقه قبلی | حداقل ۳۰ روز لازم است | در برخی شرایط بدون سابقه نیز ممکن است |
| نرخ بیمه | ۲۷ درصد | براساس پوشش انتخابی متفاوت است |
| درمان | در قرارداد لحاظ میشود | باید گزینه دارای حمایت درمانی انتخاب شود |
| ازکارافتادگی | ازکارافتادگی کلی | بسته به نرخ انتخابی |
| بیمه بیکاری | ندارد | ندارد |
| مناسب برای | ادامه سابقه بیمه قبلی | صاحبان شغل و افراد مستقل |
| پرداختکننده | خود فرد | خود فرد با سهم حمایتی قانونی دولت |
بیمه خویش فرما مناسب چه کسانی است؟
این بیمه برای افرادی مناسب است که:
- کارفرما ندارند؛
- بهصورت آزاد یا پروژهای کار میکنند؛
- پس از پایان همکاری میخواهند سابقه بیمه خود را ادامه دهند؛
- صاحب مغازه یا کسبوکار شخصی هستند؛
- مدتی از بازار کار خارج شدهاند؛
- میخواهند برای بازنشستگی و فوت سابقه بیمه ایجاد کنند؛
- امکان بیمه اجباری برای آنها وجود ندارد.
اگر فرد عملاً کارگر یا کارمند یک مجموعه است و رابطه کارگری و کارفرمایی دارد، کارفرما نمیتواند برای فرار از مسئولیت قانونی، او را مجبور به خرید بیمه خویشفرما کند. در چنین شرایطی بیمه اجباری و ارسال لیست توسط کارفرما موضوعیت دارد.
شرایط ثبت نام بیمه خویش فرما
شرایط براساس نوع قرارداد متفاوت است.
شرایط بیمه اختیاری
- داشتن حداقل ۳۰ روز سابقه بیمه
- نداشتن پوشش بیمه اجباری فعال
- داشتن حداکثر ۵۰ سال سن در حالت عمومی
- داشتن سابقه معادل مازاد سن برای افراد بالای ۵۰ سال
- معافیت از شرط سنی با حداقل ۱۰ سال سابقه
- پذیرش معاینات پزشکی در صورت لزوم
- پرداخت حق بیمه در مهلت قرارداد
شرایط رسمی بیمه اختیاری و ضوابط مربوط به سن، سابقه و معاینه در راهنمای خدمت سازمان تأمین اجتماعی اعلام شده است.
شرایط بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد
- اشتغال مستقل یا نداشتن پوشش بیمه اجباری
- انتخاب نوع حمایت بیمهای
- رعایت شرایط سنی
- انجام معاینه پزشکی برای برخی پوششها
- ثبت درخواست و انعقاد قرارداد
- پرداخت منظم حق بیمه
سایت ثبت نام بیمه خویش فرما تأمین اجتماعی
ثبت درخواست از طریق سامانه خدمات غیرحضوری سازمان تأمین اجتماعی انجام میشود. سازمان تأمین اجتماعی سامانه es.tamin.ir را برای ثبت تقاضا، انعقاد قرارداد و پرداخت حق بیمه معرفی کرده است.
مراحل ثبت نام بیمه خویش فرما
- وارد سامانه خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی شوید.
- با کد ملی و رمز عبور وارد حساب کاربری شوید.
- بخش «بیمهشدگان» را انتخاب کنید.
- وارد قسمت «بیمهشدگان خاص» شوید.
- گزینه بیمه اختیاری یا صاحبان حرف و مشاغل آزاد را انتخاب کنید.
- شرایط قرارداد را مطالعه کنید.
- دستمزد مبنای بیمه و نوع پوشش را انتخاب کنید.
- اطلاعات افراد تحت تکفل را بررسی کنید.
- در صورت نیاز، معرفینامه معاینات پزشکی دریافت کنید.
- پس از تأیید درخواست، قرارداد را نهایی کنید.
- فیش حق بیمه را دریافت و پرداخت کنید.
نام گزینهها ممکن است با بهروزرسانی سامانه کمی تغییر کند؛ بنابراین مسیر نمایشدادهشده در حساب کاربری ملاک نهایی است.
مدارک لازم برای بیمه خویش فرما
در ثبتنام اینترنتی، بخش زیادی از اطلاعات هویتی بهصورت سیستمی بررسی میشود. معمولاً موارد زیر لازم خواهد بود:
- کد ملی و اطلاعات شناسنامهای
- شماره بیمه تأمین اجتماعی، در صورت داشتن سابقه
- شماره تلفن همراه به نام متقاضی
- اطلاعات افراد تحت تکفل
- نشانی و کد پستی
- اطلاعات سابقه بیمه
- نتیجه معاینه پزشکی، در صورت درخواست سازمان
- مدارک فعالیت شغلی برای بعضی قراردادهای خاص
قرار دادن «پنج قطعه عکس» و «کپی کارت پایان خدمت» بهعنوان مدارک قطعی ثبتنام آنلاین ضروری نیست و بهتر است از متن قبلی حذف شود. راهنمای رسمی بیمه اختیاری بیشتر بر مراجعه به سامانه، اطلاعات افراد تحت تکفل و انجام معاینه در صورت لزوم تأکید دارد.
هزینه بیمه خویش فرما در سال ۱۴۰۵
مبلغ حق بیمه خویشفرما برای همه افراد یکسان نیست. مبلغ نهایی به این عوامل بستگی دارد:
- نوع قرارداد
- دستمزد مبنای انتخابی
- تعداد روزهای ماه
- سابقه بیمه
- نوع پوشش
- انتخاب یا عدم انتخاب خدمات درمانی
- تغییرات اعمالشده در سامانه
حداقل دستمزد روزانه مبنای کسر حق بیمه در سال ۱۴۰۵ مبلغ ۵٬۵۴۱٬۸۵۰ ریال اعلام شده است.
برای بررسی جزئیات دستمزد میتوان به مقاله جدول حداقل حقوق ۱۴۰۵ مراجعه کرد.
هزینه بیمه اختیاری ۱۴۰۵
نرخ بیمه اختیاری معادل ۲۷ درصد دستمزد مبنای قرارداد است.
فرمول کلی:
حق بیمه اختیاری = دستمزد مبنای ماهانه × ۲۷ درصد
برای نمونه، اگر فقط حداقل مزد روزانه سال ۱۴۰۵ را مبنا قرار دهیم، پایه یک ماه ۳۱ روزه حدود ۱۷٬۱۷۹٬۷۳۵ تومان خواهد بود و ۲۷ درصد آن حدود ۴٬۶۳۸٬۵۲۸ تومان میشود.
این عدد صرفاً نمونه محاسباتی است. دستمزد انتخابی، سابقه فرد و محاسبه سامانه میتواند مبلغ نهایی را تغییر دهد؛ بنابراین مبلغ درجشده در فیش سامانه ملاک پرداخت است.
نرخ بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد در سال ۱۴۰۵
براساس اطلاعرسانی رسمی سازمان تأمین اجتماعی در خرداد ۱۴۰۵، مبنای محاسبه صاحبان حرف و مشاغل آزاد از حداقل دستمزد به «حداقل دستمزد بهعلاوه مزایای مشمول کسر حق بیمه» تغییر کرده است. ساختار حمایتها نیز به شکل زیر اعلام شده است:
| پوشش | نرخ کل | سهم بیمهشده |
|---|---|---|
| بازنشستگی و فوت قبل و بعد از بازنشستگی | ۱۶٪ | ۱۴٪ |
| بازنشستگی، فوت و ازکارافتادگی | ۲۰٪ | ۱۸٪ |
| بازنشستگی، فوت بعد از بازنشستگی و درمان | ۲۴٪ | ۲۱٪ |
| بازنشستگی، فوت قبل و بعد از بازنشستگی و درمان | ۲۶٪ | ۲۳٪ |
| پوشش کامل بازنشستگی، فوت، ازکارافتادگی و درمان | ۳۰٪ | ۲۷٪ |
بخش باقیمانده نرخ توسط دولت تأمین میشود. نرخ ۱۴ درصد قدیمی از انتخاب عادی سامانه حذف شده و فقط در شرایط خاص پزشکی ممکن است بهصورت سیستمی اعمال شود.
به دلیل تغییرات سال ۱۴۰۵، جدول قدیمی ۱۲، ۱۴ و ۱۸ درصد مقاله نباید بدون توضیح در نسخه جدید باقی بماند.
مبلغ واریزی بیمه خویش فرما چگونه تعیین میشود؟
مبلغ فیش از طریق سامانه تأمین اجتماعی محاسبه میشود. در حالت کلی:
مبلغ حق بیمه = دستمزد مبنای قرارداد × سهم بیمهشده
اگر فرد دستمزد بالاتری از حداقل انتخاب کند، مبلغ حق بیمه و در آینده مبنای مستمری او نیز میتواند بیشتر شود. افزایش ناگهانی و غیرمتعارف دستمزد در سالهای پایانی ممکن است در زمان محاسبه مستمری بررسی شود.
مزایای بیمه خویش فرما
پوششهای بیمه خویشفرما به نوع قرارداد بستگی دارد و نباید برای تمام نرخها یکسان نوشته شود.
مهمترین حمایتهای قابل انتخاب عبارتاند از:
- ایجاد سابقه بیمه
- مستمری بازنشستگی
- مستمری بازماندگان
- حمایت فوت
- ازکارافتادگی کلی در قراردادهای مربوط
- خدمات درمانی در صورت انتخاب پوشش درمان
- استفاده افراد تحت تکفل واجد شرایط از درمان
- کمکهزینه کفن و دفن در شرایط مقرر
معایب بیمه خویش فرما
- کل سهم بیمهشده توسط خود فرد پرداخت میشود.
- امکان استفاده از بیمه بیکاری وجود ندارد.
- غرامت دستمزد ایام بیماری و بارداری پرداخت نمیشود.
- کمک ازدواج در بیمه اختیاری ارائه نمیشود.
- ازکارافتادگی جزئی ناشی از کار معمولاً موضوعیت ندارد.
- تأخیر در پرداخت ممکن است باعث لغو قرارداد شود.
- مبلغ حق بیمه با افزایش دستمزد سالانه بالا میرود.
- در بعضی طرحهای مشاغل آزاد، درمان باید جداگانه انتخاب شود.
سازمان تأمین اجتماعی صراحتاً اعلام کرده است که بیمهشدگان اختیاری از بیمه بیکاری، غرامت دستمزد بیماری و بارداری و کمک ازدواج برخوردار نیستند.
برای آشنایی بیشتر با شرایط مقرری بیکاری، مقاله بیمه بیکاری را مطالعه کنید.
تفاوت بیمه خویش فرما و بیمه اجباری
| موضوع | بیمه خویش فرما | بیمه اجباری |
|---|---|---|
| وجود کارفرما | ندارد | دارد |
| پرداخت حق بیمه | توسط خود فرد | سهم کارگر، کارفرما و دولت |
| ارسال لیست | ندارد | برعهده کارفرما |
| بیمه بیکاری | ندارد | در صورت احراز شرایط |
| حوادث ناشی از کار | پوشش محدودتر | پوشش قانونی حوادث کار |
| غرامت بیماری | معمولاً ندارد | در شرایط قانونی |
| انتخاب نرخ | امکانپذیر | نرخ قانونی ثابت |
| قطع قرارداد | با عدم پرداخت ممکن است | به رابطه کاری وابسته است |
کارفرمایان دارای نیروی کار باید ارسال آنلاین لیست بیمه کارکنان را در مهلت قانونی انجام دهند.
همچنین حمایتهای مربوط به حادثه ناشی از کار در بیمه اجباری با بیمه خویشفرما یکسان نیست.
آیا بیمه خویش فرما بیمه تکمیلی دارد؟
بیمه خویشفرما در صورت انتخاب قرارداد دارای درمان، خدمات درمان پایه تأمین اجتماعی را ارائه میکند. این خدمات با بیمه درمان تکمیلی متفاوت است.
افرادی که به پوشش هزینههایی مانند خدمات بیمارستان خصوصی، دندانپزشکی، عینک، برخی جراحیها یا سقف بالاتر درمان نیاز دارند، باید بیمه تکمیلی را جداگانه از شرکتهای بیمه تهیه کنند.
نحوه پرداخت بیمه خویش فرما
پرداخت حق بیمه از طریق سامانه خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی انجام میشود. پس از انعقاد قرارداد، کاربر میتواند فیش ماهانه را مشاهده و آنلاین پرداخت کند.
در بیمه اختیاری، مهلت پرداخت حق بیمه هر ماه حداکثر تا آخرین روز دو ماه بعد اعلام شده است. عدم پرداخت در مهلت قرارداد میتواند باعث لغو قرارداد و نیاز به احراز مجدد شرایط شود.
بهتر است پرداختها به روزهای پایانی موکول نشوند و رسید هر ماه ذخیره شود.
سن بازنشستگی بیمه خویش فرما
بیمهشدگان خویشفرما از نظر اصل شرایط بازنشستگی تابع مقررات عمومی تأمین اجتماعی هستند. یکی از مسیرهای شناختهشده، ۶۰ سال سن برای مردان و ۵۵ سال برای زنان همراه با حداقل ۲۰ سال سابقه است؛ اما مسیرهای دیگری براساس سن، سابقه و قوانین خاص وجود دارد.
با اجرای مقررات برنامه هفتم، سنوات الزامی بیمهپردازی برای برخی بیمهشدگان افزایش یافته است؛ با این محدودیت که سن زمان بازنشستگی در اجرای این مقررات برای مردان از ۶۲ سال و برای زنان از ۵۵ سال بیشتر نشود. حداکثر سنوات الزامی نیز برای مردان ۳۵ سال و برای زنان ۳۰ سال اعلام شده است.
بنابراین نوشتن یک شرط ثابت برای همه افراد دقیق نیست. سن، سابقه فعلی، زمان شروع بیمهپردازی و قوانین خاص هر فرد باید در سامانه یا شعبه بررسی شود.
حقوق بازنشستگی بیمه خویش فرما چگونه محاسبه میشود؟
فرمول پایه مستمری بازنشستگی در ماده ۷۷ قانون تأمین اجتماعی به شکل زیر است:
مستمری بازنشستگی = متوسط مزد یا حقوق مشمول بیمه در دو سال آخر × سنوات پرداخت حق بیمه ÷ ۳۰
متوسط مزد نیز از مجموع مزد یا حقوقی که طی ۲۴ ماه آخر براساس آن حق بیمه پرداخت شده، تقسیم بر ۲۴ به دست میآید.
در نتیجه، حقوق بازنشستگی همه بیمهشدگان خویشفرما یکسان نیست و به دستمزد مبنای بیمه و تعداد سالهای پرداخت بستگی دارد.
سؤالات متداول بیمه خویش فرما
بیمه خویش فرما چیست؟
روشی برای بیمهپردازی افرادی است که کارفرما ندارند و شخصاً حق بیمه خود را پرداخت میکنند. بیمه اختیاری و بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد دو شکل اصلی آن هستند.
آیا بدون سابقه میتوان بیمه خویش فرما شد؟
برای بیمه اختیاری حداقل ۳۰ روز سابقه لازم است. در بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد ممکن است فرد بدون سابقه نیز پذیرفته شود، مشروط به رعایت شرایط سنی.
هزینه بیمه خویش فرما ۱۴۰۵ چقدر است؟
مبلغ به دستمزد مبنا و پوشش انتخابی بستگی دارد. نرخ بیمه اختیاری ۲۷ درصد است و در بیمه مشاغل آزاد سهم فرد براساس پوشش انتخابی از ۱۴ تا ۲۷ درصد متغیر است. مبلغ نهایی در سامانه محاسبه میشود.
آیا بیمه خویش فرما درمان دارد؟
بیمه اختیاری خدمات درمانی دارد. در بیمه مشاغل آزاد باید گزینهای انتخاب شود که حمایت درمانی را شامل شود.
آیا بیمه خویش فرما بیمه بیکاری دارد؟
خیر. بیمه اختیاری و صاحبان حرف و مشاغل آزاد مشمول مقرری بیمه بیکاری نیستند.
آیا بیمه خویش فرما شامل بارداری میشود؟
خدمات درمانی بارداری ممکن است در چارچوب درمان پایه ارائه شود، اما غرامت دستمزد ایام بارداری به بیمهشده اختیاری تعلق نمیگیرد.
سایت ثبت نام بیمه خویش فرما چیست؟
ثبت درخواست از طریق سامانه خدمات غیرحضوری سازمان تأمین اجتماعی انجام میشود.
اگر حق بیمه را پرداخت نکنیم چه میشود؟
در صورت عبور از مهلت قرارداد، بیمه ممکن است قطع شود و برای شروع مجدد نیاز به ثبت درخواست و احراز شرایط باشد.
بیمه اختیاری بهتر است یا مشاغل آزاد؟
برای افرادی که سابقه قبلی دارند و پوشش کاملتری میخواهند، بیمه اختیاری میتواند مناسبتر باشد. برای صاحبان مشاغل مستقل که میخواهند نرخ و پوشش خود را انتخاب کنند، بیمه مشاغل آزاد انعطاف بیشتری دارد.
جمعبندی
بیمه خویشفرما راهی برای ادامه یا آغاز بیمهپردازی افرادی است که کارفرما ندارند. بیمه اختیاری و بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد از نظر شرایط، نرخ و پوشش یکسان نیستند و انتخاب میان آنها باید براساس سابقه، سن، توان پرداخت و نیاز درمانی انجام شود.
در سال ۱۴۰۵ ساختار نرخهای بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد تغییر کرده است؛ بنابراین پیش از پرداخت، مبلغ و نوع تعهدات قرارداد را در سامانه تأمین اجتماعی بررسی کنید. همچنین برای مدیریت درآمد، هزینهها و تعهدات مالی کسبوکار شخصی میتوانید از نرم افزار حسابداری استفاده کنید.
