در سالهای اخیر، با توجه به نوسانات اقتصادی و افزایش قابل توجه میزان مهریهها، موضوع مالیات بر مهریه به یکی از مباحث داغ در حوزه حقوق خانواده و مالیات تبدیل شده است. مهریه که در اصل به عنوان پشتوانه مالی و نشانه تعهد زوج در عقد نکاح تعریف میشود، از منظر اقتصادی نیز جایگاه مهمی در معاملات خانوادگی دارد. با رشد چشمگیر ارزش مهریههای ریالی و سکهای، بحثهایی درباره شفافسازی مالی و جلوگیری از سوءاستفادههای احتمالی در پرداخت یا دریافت مهریه مطرح شده است. به همین دلیل، قانونگذاران برای ایجاد انضباط مالی و تنظیم روابط حقوقی میان زوجین، بحث اخذ مالیات از مهریه را در دستور کار قرار دادهاند. در این مقاله از سایت نرم افزار حسابداری محک به بررسی این موضوع میپردازیم که مالیات بر مهریه در سال 1405 چقدر است؟ و نکات مهم مربوط به آن را بررسی میکنیم. با ما همراه باشید.
فهرست مطالب
آشنایی با مفهوم مهریه
مهریه، که در حقوق ایران به آن «صداق» نیز گفته میشود، حقی مالی است که در زمان عقد نکاح، شوهر مکلف به پرداخت آن به زوجه میشود. این حق، یکی از ارکان اصلی عقد ازدواج دائم بوده و در شرع اسلام نیز بر آن تاکید فراوان شده است. مهریه را میتوان به عنوان پشتوانهای برای زن در طول زندگی مشترک و یا در صورت پایان یافتن آن (طلاق) در نظر گرفت. طبق ماده 1082 قانون مدنی: “به مجرد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید.” مهریه باید چه به صورت عین معین (مانند یک خانه یا ماشین)، چه دین (مانند مبلغی پول) و چه منفعت (مانند حق سکونت)، دارای ارزش مالی باشد. پرداخت مهریه، وظیفه شرعی و قانونی زوج است. زن تنها در شرایط خاصی (مانند بذل مهریه توسط خود زن یا ناتوانی زوج در پرداخت در صورت اعسار) ممکن است از دریافت آن معاف شود. همچنین، مهریه پس از تعیین شدن، مانند سایر حقوق مالی قابل انتقال است.
انواع مهریه
حساب و کتاب خود را محک بزنید
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
حق مهر یا مهریه که زن با انعقاد عقد ازدواج به عنوان مالک آن تصدی میکند، یکی از حقوق مالی زن است. هر چیزی که ارزش مالی داشته باشد، میتواند به عنوان مهر یا مهریه زن در نظر گرفته شود. این حق، حتی پس از فوت شوهر، قابل مطالبه است و عواملی نظیر نشوز و موارد مشابه، تاثیری در اینکه زن مهریه را دریافت کند یا خیر ندارند. مهریه انواع و اقسامی دارد و بر اساس شرایط استطاعت به دو دسته عند الاستطاعه و عند المطالبه تقسیم میشوند. همچنین، بر اساس تعیین مهر در نکاح، به مهرالمثل، مهرالمسمی و مهرالمتعه تقسیم میشود که هر کدام از این انواع و اقسام شرایط خاص خودشان را دارند.
- عندالمطالبه: مهریهای که زن هر زمان که بخواهد میتواند آن را از زوج مطالبه کند. اکثر مهریهها به این صورت تعیین میشوند.
- عندالاستطاعه: مهریهای که زن تنها در صورتی میتواند آن را مطالبه کند که زوج توانایی مالی پرداخت آن را داشته باشد. این نوع مهریه کمتر رایج است.
تعیین میزان و نوع مهریه در زمان عقد، توافقی میان زوجین است و پس از ثبت عقد رسمیت قانونی پیدا میکند. این حق مالی از جنبههای مختلف اقتصادی و اجتماعی قابل بررسی است و درک صحیح مفهوم آن، پیش نیاز پرداختن به مباحث مرتبط با آن، از جمله مالیات مهریه، خواهد بود. مهریهها میتوانند به شکلهای مختلفی وجود داشته باشند. به عنوان مثال، مهریه میتواند ترکیبی از مقادیر مختلف، مانند یک بخش از مهریه عند المطالبه و بخشی دیگر از آن عند الاستطاعه باشد.
با توجه به ماده 22 قانون حمایت از خانواده، هرچند میزان مهریه قابل توافق است، اما حق مطالبه زن تا حداکثر 110 سکه محدود است؛ به این معنا که در صورت عدم پرداخت این مبلغ، زن مجاز است اقدام به جلب شوهر کند ولی برای دریافت مبالغ بیشتر از این مقدار، امکان جلب مرد وجود ندارد، مگر اینکه ملائت و توانایی مالی مرد به اثبات برسد. مهریه میتواند از هر نوعی باشد و در شرایط خاص خود قابل مطالبه است و بدون توجه به نوع مهریه، مرد موظف است در هر صورت مهریه همسر خود را تسویه کند.
آیا به مهریه مالیات تعلق میگیرد؟
به طور کلی، اصل مهریه مشمول مالیات مستقیم نیست. این به این معنا است که خود مبلغ یا سکههایی که به عنوان مهریه تعیین میشوند، طبق قوانین فعلی شامل مالیات بر درآمد یا مالیات بر دارایی نمیشوند. مهریه یک حق مالی ناشی از عقد نکاح است و دریافت آن از سوی زوجه، درآمد شغلی یا تجاری تلقی نمیشود که مشمول مالیات بر درآمد گردد. با این حال، ممکن است در برخی شرایط هزینهها یا آثار جانبی مالیاتی ایجاد شود. به عنوان مثال:
- اگر مهریه به صورت ملک یا مال غیرمنقول پرداخت شود، انتقال رسمی آن ممکن است مشمول مالیات نقل و انتقال یا عوارض شهرداری شوند.
- در صورتی که مهریه از طریق اجرای ثبت یا دادگاه وصول شود، هزینههای دادرسی و اجرایی وجود دارد که مالیات محسوب نمیشوند، اما بار مالی دارند.
- اگر اموالی برای پرداخت مهریه فروخته شود، ممکن است فروش آن مال (مثلا ملک) طبق قوانین مربوط به نقل و انتقال، مشمول مالیات مربوط به همان معامله شود.
بنابراین، خود مهریه مالیات ندارد، اما بسته به نوع مال موضوع مهریه و نحوه انتقال یا وصول آن، ممکن است هزینهها یا مالیاتهای جانبی به وجود آید.
قانون مالیات بر مهریه 1405
در سال ۱۴۰۵، قانون مستقلی تحت عنوان «مالیات بر مهریه» تصویب نشده است. در حال حاضر آنچه با عنوان «قانون مالیات بر مهریه ۱۴۰۵» مطرح شده، بیشتر به بخشنامهها و اصلاحات مرتبط با «مالیات بر نقل و انتقال اموال» در هنگام پرداخت مهریه، و نه وضع یک مالیات مستقیم بر خود مهریه برمیگردد. قانون مالیات بر مهریه ۱۴۰۵ به این معنی نیست که برای مبلغ یا سکههای مهریه مالیات جداگانه وضع شده باشد و مهریه همچنان معاف از مالیات است. تنها زمانی هزینه یا مالیات ایجاد میشود که پرداخت مهریه شامل انتقال رسمی یک مال مشمول مالیات، مانند ملک یا خودرو باشد. بنابراین، آنچه در سال ۱۴۰۵ برقرار است، ادامه اجرای قوانین مالیات بر نقل و انتقال اموال است.
مالیات مهریه بر عهده کیست؟
مالیات مهریه بر عهده کیست؟ این سوالی است که بسیاری از زوجین در هنگام تعیین مهریه با آن مواجه میشوند. در صورتی که مهریههای بالاتر از ۱۴ سکه مشمول مالیات شوند، مالیات مهریه بر عهده هر دو زوج قرار داشته و هر یک باید ۵۰ درصد از مبلغ مالیات را پرداخت کنند. این قانون به منظور جلوگیری از تعیین مهریههای سنگین و کاهش تعداد پروندههای قضایی مرتبط با مهریه تصویب شده است. از این رو باید گفت که این مالیات به صورت مشترک بین زن و مرد تقسیم میشود. به این ترتیب، هر دو طرف مسئولیت پرداخت مالیات مهریه را بر عهده دارند و این موضوع میتواند به کاهش اختلافات مالی در آینده کمک کند.
زمان پرداخت مالیات مهریه
طبق قوانین جاری، زمان پرداخت مالیات مهریه در هنگام ثبت رسمی عقد و در دفترخانه ازدواج است. در این مرحله، چنانچه میزان مهریه بیش از حد معافیت قانونی (معمولا معادل ۱۴ سکه بهار آزادی) باشد، زوجین موظفند مالیات متعلقه را پرداخت کنند تا سند ازدواج صادر شود. این مالیات بر اساس ارزش مهریه تعیین شده در عقدنامه محاسبه میشود و مسئولیت پرداخت آن بر عهده هر دو طرف است. البته لازم به ذکر است که مهریههای پایینتر از سقف معافیت، مشمول این مالیات نخواهند شد.
تفاوت مالیات مهریه با مالیات سکه
یکی از موضوعاتی که معمولا باعث سردرگمی زوجین و حتی برخی مشاوران مالیاتی میشود، تفاوت میان مالیات مهریه و مالیات سکه است. نکته مهم اینجاست که مهریه طبق ماده ۱۴۴ قانون مالیاتهای مستقیم، به طور کامل از مالیات معاف است؛ فرقی هم ندارد که مهریه به شکل سکه طلا، وجه نقد یا هر نوع مال دیگری تعیین شده باشد. در مقابل، مالیات سکه موضوعی کاملا جدا است. این مالیات به خرید و فروش یا نگهداری تعداد زیادی سکه طلا مربوط میشود.
در سالهای اخیر، بانک مرکزی اطلاعات خریداران سکه را به سازمان امور مالیاتی ارائه داده و افرادی که بیش از تعداد مشخصی سکه دریافت کردهاند، موظف به پرداخت مالیات عملکرد و مالیات بر ارزش افزوده شدهاند. نکته مهم این است که این مالیات ارتباطی به نیت خریدار ندارد؛ چه هدف استفاده شخصی داشته باشد و چه سرمایهگذاری، در هر حال مشمول مالیات خواهد شد.
در مهریه اما ماجرا متفاوت است. وقتی تعداد سکه به عنوان مهریه در عقدنامه ثبت میشود، دریافت آن یک حق قانونی و شرعی برای زن محسوب میشود و هیچگونه مالیاتی به آن تعلق نمیگیرد. حتی در زمان وصول، مهریه از مالیات فروش، نقل و انتقال یا درآمد نیز معاف است. با این حال اگر زن پس از دریافت مهریه، سکهها را در بازار بفروشد و از این معامله سود قابل توجهی به دست آورد، سود حاصل میتواند مشمول مالیات بر درآمد شود.
وضعیت قانونی مهریه های غیرنقدی
در ساختار حقوقی ایران، مهریه میتواند شامل هر نوع دارایی یا خدمت مالی باشد، به شرط آن که ارزش اقتصادی داشته و امکان تملک آن برای زن فراهم باشد. به همین دلیل، مهریههای غیرنقدی مانند ملک، زمین، خودرو، طلا و جواهرات خاص، سهام یا حتی اقلام فرهنگی و هنری نیز در عرف و قانون معتبر شناخته میشوند. ثبت این موارد در سند ازدواج، آنها را از نظر قانونی لازمالاجرا میسازد.
از نظر مالیاتی، اصل مهریه طبق ماده ۱۴۴ قانون مالیاتهای مستقیم، معاف از مالیات است. اما اگر مهریه شامل داراییهایی مثل ملک یا خودرو باشد، هنگام انتقال رسمی سند به نام زن، ممکن است هزینههایی نظیر مالیات نقل و انتقال یا عوارض شهرداری ایجاد شود. در واقع این هزینهها به انتقال مالکیت دارایی مربوط میشود و ارتباطی با اصل مهریه ندارد.
دادگاههای خانواده نیز معمولاً در احکام خود، انتقال قانونی مهریههای غیرنقدی را صراحتاً ذکر میکنند. اگر مرد از انتقال این داراییها خودداری کند، زن میتواند از طریق اجرای احکام و با پیگیری قانونی، انتقال سند را انجام دهد. در این روند، سازمان ثبت اسناد نیز موظف به همکاری خواهد بود.
وضعیت مهریه در صورت فوت زن یا شوهر
مرگ یکی از زوجین میتواند بر روند وصول مهریه اثر بگذارد، اما این موضوع تغییری در اصل معافیت مالیاتی مهریه ایجاد نمیکند. در صورت فوت زن، مهریه بخشی از ترکه او محسوب میشود و ورثه میتوانند آن را از شوهر یا ورثه شوهر مطالبه کنند. در این حالت، نه زن در زمان حیات و نه ورثه او پس از فوت، بابت مهریه مشمول مالیات نخواهند شد. اگر مرد پیش از پرداخت مهریه فوت کند، زن حق دارد مهریه خود را بهعنوان یک طلب ممتاز از ماترک متوفی مطالبه کند. طبق قانون مدنی، مهریه زن بر سایر دیون مقدم است و باید پیش از تقسیم ترکه تسویه شود. پس از پرداخت مهریه و سایر دیون، باقیمانده ماترک میان وراث تقسیم میشود.
پرداخت مهریه از ماترک مرد نیز از پرداخت مالیات معاف است و مشمول هیچ گونه مالیات مستقیم نمیشود. تنها نکته قابل توجه این است که اگر زن پیش از وصول مهریه فوت کرده باشد و مهریه به ورثه او منتقل شود، در زمان انتقال یا فروش آن دارایی ممکن است مالیات بر ارث یا مالیات بر نقل و انتقال مطرح شود.
چرا قانون مالیات بر مهریه اهمیت دارد؟
هدف اصلی از تصویب قانون مالیات بر مهریه و اعمال مالیات بر مهریههای سنگین، همانگونه که توسط حامیان این طرح بیان شده، جلوگیری از توافق و اجتناب از مالیاتهای سنگین توسط زوجین است. علت این امر، خودداری از تعیین مهریه سنگین است؛ درواقع، در صورتی که زوجین ملزم به پرداخت مالیات مهریه هنگام ثبت آن باشند، با توجه به اینکه مبلغ مالیات مهریه یک مقدار قابل توجه است، زن و شوهر به دلیل توانایی یا تمایل ناکافی برای پرداخت مالیات، از تعیین مهریه سنگین خودداری خواهند کرد.
در مقابل حامیان این قانون، گروهی از مخالفان بر این باورند که اجرای مالیات بر مهریه عملاً مهمترین پشتوانه مالی زنان در هنگام طلاق را تضعیف میکند. به اعتقاد آنها، مهریه در عمل به عنوان ابزاری حمایتی برای زنانی که حق طلاق در اختیار ندارند عمل میکند. بنابراین محدود کردن نقش مهریه از طریق وضع مالیات، میتواند زنان را در فرآیند جدایی با مشکلات جدیتری روبهرو کند و تعادل حقوقی میان زوجین را بر هم بزند.
مزایا تصویب قانون مالیات بر مهریه
دعاوی مرتبط با مهریه در سالهای اخیر، به مشکلات زیادی منجر شده است که نمایندگان مجلس تصمیم گرفتهاند با تصویب قانون مالیات مهریه، به حل مشکلات اعم از زندانی شدن بسیاری از مردان، وارد کردن هزینههای سنگین برای این گروه از زندانیان به قوه قضائیه و مشکلات سر راه زنان برای وصول مهریه پایان دهند. در صورت تصویب، این قانون دارای ویژگیهای زیر خواهد بود:
- روند دادرسی مهریه به شدت کاهش مییابد و زنان قادر به مطالبه و دریافت مهریه خود از طریق اجرای احکام دادگستری میشوند. به این ترتیب، نیاز به طرح دعوا در مرحله بدوی و پیگیری آن در مراحل تجدیدنظر و گاهی فرجام نخواهد گرفت و در نتیجه، روند دادرسی مهریه به شدت کوتاه میشود.
- افراد تا حدودی از پرداخت مالیات معاف میشوند؛ اما اگر مهریه به سقف معینی بیشتر شود، به ویژه در موارد مهریههای سنگین، درصد مشخصی از مهریه توافق شده به عنوان مالیات ثبت مهریه از زوجین دریافت میشود.
- هدف اصلی از تصویب قانون مالیات مهریه، جلوگیری از توافق و تعیین مالیاتهای سنگین توسط زوجین است. با توجه به اینکه مالیات ثبت مهریه مبلغ قابل توجهی دارد، زن و شوهر به دلیل عدم توانایی یا تمایل به پرداخت مالیات، از تعیین مهریه سنگین خودداری خواهند کرد.
سخن آخر
اگرچه قانون مالیات بر مهریه هنوز در مجلس شورای اسلامی تصویب نشده است، اما تاکنون شرایط دریافت مهریه به طور کاملا مشابه با گذشته باقی مانده است. به عبارت دیگر، جوانان میتوانند هر مقدار مهریهای را که تمایل دارند و با یکدیگر به توافق رسیدهاند، تعیین کنند و آن را در دفاتر ازدواج ثبت نمایند. ثبت مهریه در این دفاتر همچنان از مالیات معاف است و هیچ هزینهای برای ثبت آن وجود ندارد. تا زمانی که اعلام لازم درباره تصویب مذکور در مجلس و اجرای آن انجام نگرفته باشد، شرایط به وضعیت فعلی خود باقی خواهد ماند.
