حق ماموریت یکی از مهمترین هزینههای پرسنلی در محاسبات حقوق و دستمزد است. کارگران و کارکنان هر مجموعه موظف هستند در ساعات مشخص و تعیین شده برای کارفرما فعالیت کنند و مطابق با مدت زمان و حجم کار انجام شده، حقوق خود را دریافت نمایند. زمانی که کارمندان به درخواست کارفرما وظایف خود را خارج از محل کار اصلی انجام میدهند، مشمول دریافت حق ماموریت میشوند. این حق دارای قوانین و شرایط ویژهای است که رعایت آنها برای کارفرما و کارمند ضروری است. در این مقاله از گروه نرم افزاری محک، قصد داریم به صفر تا صد حق ماموریت و نحوه محاسبه آن بپردازیم. با ما همراه باشید.
فهرست مطالب
حق ماموریت چیست؟
ماموریت نوعی فعالیت خارج از روال معمول کاری است که کارمند با توجه به نیاز سازمان انجام میدهد. از آنجا که این کار فراتر از وظایف روزمره محسوب میشود، هیچ کارفرمایی حق ندارد بدون توافق قبلی، کارمند را مجبور به انجام آن کند. این موضوع باید یا در قرارداد کاری از ابتدا درج شده باشد یا در زمان نیاز، با رضایت کارمند انجام شود. در صورتی که ماموریت در قرارداد قید شده و هر دو طرف با آن موافقت کرده باشند، کارمند موظف است در صورت درخواست کارفرما به ماموریت برود؛ زیرا پیشتر رضایت خود را اعلام کرده است. ماموریت یک فعالیت خارج از محل سازمان به حساب میآید و برای آن دستمزد جداگانه تعیین میشود.
حق ماموریت در قانون کار 1404
حساب و کتاب خود را محک بزنید
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
در قانون کار، موضوع ماموریت به طور دقیق تشریح شده است. بر اساس قانون ماموریت اداره کار، هر زمان کارگر به دستور کارفرما محل اصلی انجام کار را ترک کند، در واقع به ماموریت فرستاده شده است. اگر مقصد کارگر حداقل ۵۰ کیلومتر با محل کار اصلی فاصله داشته باشد، برای او حق ماموریت در نظر گرفته میشود. این حق به عنوان یک امتیاز مالی محسوب شده و مبلغ آن در فیش حقوقی نیز درج میشود. این حق ماموریت نباید کمتر از مزد ثابت یا مزد مبنای کارمند باشد.
ماده 46 قانون کار در زمینه ماموریت
حق ماموریت یکی از مزایای مهم و قانونی برای کارگران در ایران است که در ماده ۴۶ قانون کار به طور دقیق تعریف شده است. هدف این ماده حمایت از کارگرانی است که برای انجام وظایف شغلی خود مجبور میشوند از محل اصلی کار فاصله بگیرند و در شرایط متفاوتی فعالیت کنند.
طبق ماده ۴۶، هر زمان کارگر بر اساس قرارداد یا یک توافق جدید برای انجام کاری خارج از محل کار اعزام شود، کارفرما موظف است مبلغی را تحت عنوان فوقالعاده ماموریت به او پرداخت کند. این مبلغ نباید کمتر از مزد ثابت یا مزد مبنای روزانه کارگر باشد. همچنین کارفرما باید هزینه رفت و برگشت یا وسیله حمل و نقل مناسب را نیز تامین کند.
حق ماموریت به چه مواردی تعلق میگیرد؟
در تبصره 1 ماده 46، شرایطی مشخص شده که نشان میدهد یک ماموریت چه زمانی ماموریت واقعی محسوب میشود:
- محل ماموریت باید حداقل ۵۰ کیلومتر با کارگاه اصلی فاصله داشته باشد.
- کارگر مجبور باشد حداقل یک شب در محل ماموریت اقامت کند.
اگر هیچ یک از این شرایط برقرار نباشد، پرداخت حق ماموریت الزامی نیست و معمولا آن فعالیت به عنوان بخشی از وظایف عادی کارگر در نظر گرفته میشود.
منظور از «محل کار اصلی» مذکور در تبصره 46 قانون کار چیست؟
بر اساس ماده 46 قانون کار ملاک تشخیص حالت مأموریت دور شدن کارمند از «محل کار اصلی» بوده و این محل به نظر محدوده جغرافیایی است که کارمند انجام وظایف و مسئولیتهای شغلی خود را طبق قرارداد کار و یا اقتضاء شغل به طور معمول در آن انجام میدهد. این محدوده برای کارمندی که مثلا به عنوان حسابدار در ساختمان مرکزی یک شرکت مشغول به کار است، همان ساختمان و برای مأمور خریدی که کار خود را در محدوده یک شهر خاص انجام میدهد همان شهر خواهد بود.
انواع ماموریت و حق ماموریت
حق ماموریت را میتوان با توجه به زمان، محل انجام کار و فاصله ماموریت از محل کار، به انواع زیر تقسیم بندی کرد:
حق ماموریت ساعتی
در ماموریت ساعتی، کارگر فقط برای چند ساعت از شرکت خارج میشود و معمولا فاصله طی شده کوتاه است؛ به همین دلیل مشمول حق ماموریت نمیشود. اما اگر این خروج از شرکت در خارج از ساعات کاری انجام شود و بر اساس توافق قبلی با کارفرما باشد، کارگر میتواند اضافه کار دریافت کند. همچنین در حق ماموریت ساعتی در قانون کار، هزینه رفت و آمد با کارفرما است.
حق ماموریت روز تعطیل
محاسبه حق ماموریت در روز تعطیل معمولا مانند روزهای عادی است؛ اما برخی شرکتها ممکن است برای این روزها سیاستهای متفاوتی داشته باشند. اگر کارگر در روز جمعه مشغول انجام ماموریت یا کار باشد؛ طبق قانون، ضریب ۴۰ درصد اضافه کار برای او لحاظ میشود. این یعنی کارگر علاوه بر مزد روزانه، ۴۰ درصد بیشتر نیز دریافت میکند. همچنین کارفرما موظف است به جای روز جمعه، یک روز تعطیل دیگر برای استراحت کارگر در نظر بگیرد.
نکته مهم این است که کارگران باید از حقوق خود در این شرایط مطلع باشند. بنابراین بهتر است کارکنان در مورد نحوه محاسبه حق ماموریت و اضافه کاری در روزهای تعطیل، با کارفرما یا واحد منابع انسانی شرکت خود هماهنگی و مشورت داشته باشند تا هرگونه ابهام یا اختلاف جلوگیری شود.
محاسبه حق ماموریت در روز جمعه
همانطور که پیشتر اشاره شد، محاسبه حق ماموریت در روز جمعه نیز مانند سایر روزهای کاری است. به این معنا که اگر کارگری در روز جمعه به ماموریت اعزام شود، مبلغ ماموریت او طبق نرخ تعیین شده و همان ضوابط روزهای عادی پرداخت خواهد شد. البته چنانچه کارگر در این روز بیش از ساعات معمول کاری فعالیت کند، این ساعات به عنوان اضافه کار محسوب شده و مطابق مقررات اضافه کاری محاسبه میشود.
حق ماموریت سربازان
حق ماموریت سربازان یکی از موارد مهم در حوزه حقوق و مزایای نیروهای نظامی است. این حق در واقع مبلغی است که به سربازان برای انجام وظایف خارج از محل خدمت اصلی یا فعالیت در شرایط ویژه پرداخت میشود. هدف از این پرداخت، جبران هزینهها و سختیهای اضافی است که در طول ماموریتهای نظامی برای سرباز ایجاد میشود.
مدت زمان ماموریت نیز نقش مهمی در تعیین میزان این حق دارد؛ به طور معمول، هرچه ماموریت طولانیتر باشد، مبلغ بیشتری برای حق ماموریت پرداخت میشود. این موضوع به این دلیل است که ماموریتهای طولانی مدت هزینهها و فشار بیشتری را برای سرباز به همراه دارند و پرداخت حق ماموریت، بخشی از این فشار را جبران میکند.
حق ماموریت خارج از کشور
ماموریتهای برون مرزی معمولا اهمیت بالایی دارند و هزینههای بیشتری به همراه دارند. در این ماموریتها تمام هزینهها شامل بلیت رفت و برگشت، اقامت، خوراک، حمل و نقل و حتی عوارض خروج از کشور بر عهده کارفرما است. از آنجا که قانون کار به شکل شفاف درباره ماموریتهای خارجی توضیح نداده، لازم است پیش از اعزام، جزئیات هزینهها و تعهدات به طور کامل بین کارگر و کارفرما توافق و ثبت شود.
نحوه محاسبه حق ماموریت
طبق ماده ۴۶ قانون کار، مبلغ حق ماموریت کارکنان نباید کمتر از مزد ثابت یا مزد مبنای روزانه آنها باشد. به عبارت دیگر، حداقل مبلغی که کارفرما موظف است برای هر روز ماموریت پرداخت کند، معادل یک روز مزد ثابت کارگر است. البته این مقدار حداقلی است و کارفرما در صورت تمایل میتواند مبلغ بیشتری را به عنوان حق ماموریت پرداخت کند، اما پرداخت مبلغی کمتر از حداقل تعیین شده قانونی ممنوع است. همچنین قانون مشخص کرده که هزینه رفت و برگشت کارکنان در طول ماموریت بر عهده کارفرماست.
نکته مهم دیگر اینکه مبلغ حق ماموریت بر اساس مقررات و شرایط محل خدمت اصلی تعیین میشود، نه محل ماموریت. اگر ساعات حضور کارگر در ماموریت از زمان توافق شده بیشتر شود، کارفرما موظف است علاوه بر حق ماموریت، اضافه کاری را نیز محاسبه و پرداخت کند.
تمام قوانین مرتبط با شب کاری، اضافه کاری و کار در روزهای تعطیل نیز در دوران ماموریت قابل اعمال هستند و هر یک باید به طور جداگانه و مستقل از حق ماموریت محاسبه و تسویه شوند. به این ترتیب، کارگر میتواند اطمینان داشته باشد که تمامی حقوق و مزایای قانونی او در دوران ماموریت رعایت خواهد شد.
نحوه محاسبه حق ماموریت با مثال
برای روشنتر شدن نحوه محاسبه حق ماموریت، یک مثال عملی ارائه میدهیم:
فرض کنید فردی ساعت ۰۹:۰۰ روز ۱۴ فروردین ۱۴۰۴ از تهران عازم ماموریت شده و در ساعت ۱۰:۰۰ روز ۱۸ فروردین ۱۴۰۴ به تهران بازمیگردد. مراحل محاسبه حق ماموریت به شرح زیر است:
۱. شمارش تعداد روزهای ماموریت
تمام روزهایی که فرد در مسیر حرکت، حضور در محل ماموریت و بازگشت به محل کارگاه است، جزو روزهای ماموریت محسوب میشوند.
در مثال بالا، روزهای ماموریت عبارتند از:
۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷ و ۱۸ فروردین
یعنی تعداد روزهای ماموریت = ۵ روز
۲. مشخص کردن مبلغ حق ماموریت روزانه
نرخ حق ماموریت حداقل برابر با مزد ثابت روزانه کارگر و همچنین پایه سنوات و مزایای مربوط به شغل است.
در این مثال، مبلغ روزانه حق ماموریت سال ۱۴۰۴ برابر با 656/463/3 ریال در نظر گرفته شده است.
۳. محاسبه حق ماموریت کل
برای به دست آوردن مبلغ کل، تعداد روزهای ماموریت را در مبلغ روزانه ضرب میکنیم:
حق ماموریت کل= مبلغ روزانه ماموریت × تعداد روز ماموریت
ریال 280/318/17 = 656/463/3 × ۵
جدول محاسبه حق ماموریت
جدول محاسبه حق ماموریت به شرح زیر است:
مبلغ حق ماموریت در سال ۱۴۰۳
نرخ حق ماموریت حداقل باید معادل مزد ثابت روزانه کارگر باشد. بنابراین برای سال ۱۴۰۳، حداقل مبلغ حق ماموریت روزانه 728/388/2 ریال در نظر گرفته میشود؛ همان رقمی که به عنوان حداقل مزد روزانه تعیین شده است. اگر کارمند علاوه بر مزد ثابت، مزایایی مانند پایه سنوات، حق سختی کار، حق سرپرستی یا سایر مزایای مرتبط با شغل دریافت کند، این موارد نیز به مبلغ حق ماموریت سال ۱۴۰۳ اضافه میشوند.
مبلغ حق ماموریت در سال ۱۴۰۴
نرخ حق ماموریت حداقل برابر با مزد ثابت روزانه کارگر است. بنابراین، برای سال ۱۴۰۴، مبلغ حق ماموریت روزانه برابر با حداقل مزد روزانه یعنی 656/463/3 ریال در نظر گرفته میشود. علاوه بر این، در صورتی که پرسنل مزایایی مانند پایه سنوات، حق سختی کار، حق سرپرستی، فوقالعاده شغل یا دیگر مزایای مرتبط با شغل خود را دریافت کنند، این مبالغ نیز به مبلغ حق ماموریت سال ۱۴۰۴ اضافه میشوند و مجموع آنها به عنوان حق ماموریت روزانه پرداخت خواهد شد.
تفاوت فوق العاده ماموریت و حق ماموریت
حق ماموریت و فوق العاده ماموریت یک معنا دارند و تفاوتی بین آنها وجود ندارد. هر دو اصطلاح به مبلغی اشاره دارند که کارمندان یا کارگران به ازای انجام ماموریت دریافت میکنند و این مبلغ بر اساس همان فرمول محاسبه حق ماموریت تعیین میشود. به عبارت سادهتر، وقتی از حق ماموریت یا فوقالعاده ماموریت صحبت میکنیم، منظور پاداش مالی برای انجام ماموریت خارج از محل کار اصلی است که شامل مزد ثابت روزانه و در صورت وجود، مزایای مرتبط با شغل میشود.
آیا کارمند میتواند درخواست کارفرما مبنی بر ماموریت را رد کند؟
پاسخ این سوال مثبت است. یکی از قوانین پذیرش دستور کارفرما مبنی بر رفتن به ماموریت و انجام وظایف شغلی خارج از محل کار، قید کردن آن در قرارداد کاری معتبر است. در صورتی که این موضوع در قرار داد ذکر نشده باشد، کارمند میتواند از قبول ماموریت خودداری کند. یعنی مطابق با ماده 46 قانون کار، ماموریت باید به موجب قرارداد یا موافقت کارمند باشد و حق ماموریت کارمندان دولت فقط در این صورت به آنها تعلق میگیرد.
آیا حق ماموریت مشمول مالیات است؟
طبق ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم، هزینه سفر و فوقالعاده ماموریت که مربوط به شغل است، مشمول مالیات حقوق نمیشود.
آیا حق ماموریت مشمول بیمه است؟
طبق تبصره ۱ ماده ۲ آییننامه اجرایی ماده ۳۹ قانون بیمه تامین اجتماعی، پرداختهای غیرمستمر مانند هزینه سفر و فوقالعاده ماموریت مشمول کسر حق بیمه نمیشوند.
حداکثر مدت زمان ماموریت برای کارگران و کارمندان
طبق ماده ۴۶ قانون کار، هیچ محدودیتی برای طول مدت ماموریت کارگران و کارمندان تعیین نشده است. به این معنی که مدت زمان ماموریت میتواند بر اساس توافق بین کارفرما و کارگر تعیین شود، مشروط بر اینکه تمام مفاد ماده ۴۶ قانون کار رعایت شده باشد.
حق ماموریت در سازمانهای خصوصی و کارکنان دولت
نحوه محاسبه حق ماموریت کارکنان دولت با شرکتهای خصوصی متفاوت است. در صورتی که کارمند دولت در ماموریت مجبور باشد شب را در محل ماموریت اقامت کند، مبلغ حق ماموریت او افزایش مییابد تا هزینههای اضافی جبران شود. برای محاسبه حق ماموریت روزانه کارکنان دولت، معمولا از فرمولی استفاده میشود که شامل یک بیست و پنجم حداقل حقوق و مزایای کارمند به اضافه یک پنجم ما به التفاوت حقوق و مزایای او است. در ماموریتهای خارجی، حق ماموریت بیشتری به کارمند تعلق میگیرد و معمولاً مبلغی به دلار پرداخت میشود.
با توجه به اینکه در بسیاری از مشاغل دولتی ماموریت امری رایج است، دولت هر سال فرمول مشخصی برای تعیین حق ماموریت اعلام میکند. بر اساس تعداد روزهای ماموریت، حقوق مربوطه محاسبه شده و در زمان مشخص به کارمند پرداخت میشود.
آیا میتوان مبلغ ثابتی را برای حق ماموریت در نظر گرفت؟
قانون، حداقل حق ماموریت کاری را بر اساس یک روز از حقوق ثابت ماهیانه یا مزد مبنا تعیین کرده است. این یعنی مبلغی که به عنوان حق ماموریت پرداخت میشود، نباید کمتر از مزد ثابت یا مزد مبنای کارگر باشد. علاوه بر این، هزینههای رفت و آمد کارگر نیز باید توسط کارفرما تامین شود. در صورتی که مبلغ حق ماموریت تعیین شده از حداقل قانونی کمتر نباشد، میتوان آن را به عنوان حق ماموریت ثابت در نظر گرفت.
با این حال، محاسبه و پرداخت حق ماموریت نهایی به توافق کارگر و کارفرما بستگی دارد و در صورت تفاهم طرفین، میتوان جزئیات آن را مشخص و اجرایی کرد.
هزینهها در ماموریت
قطعاً ماموریتهایی که کارگران برای انجام آن اعزام میشوند، با هزینههای قابل توجهی همراه هستند. مهمترین سوال در این زمینه این است که پرداخت این هزینهها بر عهده کدام طرف قرارداد است، به ویژه هزینه ایاب و ذهاب که معمولا بیشترین سهم را دارد.
همانطور که پیشتر اشاره شد، هزینه ایاب و ذهاب بر عهده کارفرماست. کارفرما میتواند برای این منظور بلیط رفت و برگشت تهیه کند یا خودرو و راننده در اختیار کارگر قرار دهد. در صورتی که هیچ کدام از این موارد فراهم نشود، کارفرما موظف است کرایه رفت و برگشت را طبق عرف به حق ماموریت کارگر اضافه کند. هزینههای دیگر ماموریت نیز بسته به نوع هزینه و توافق طرفین تعیین میشوند:
- هزینه اقامت معمولا بر عهده کارفرماست.
- هزینه خوراک تابع توافق کارگر و کارفرما است؛ در برخی سازمانها تمام وعدههای غذایی توسط کارفرما تامین میشود، در حالی که در برخی دیگر فقط یک یا دو وعده را پرداخت میکنند. برای هزینه خوراک، قانون مشخصی وجود ندارد و تعیین آن کاملاً توافقی است.
به این ترتیب، بخش قابل توجهی از هزینههای ماموریت توسط کارفرما پرداخت میشود و برخی دیگر به توافق طرفین بستگی دارد.
تفاوت هزینه سفر با حق ماموریت چیست؟
حق ماموریت مبلغی است که به عنوان دستمزد اضافی به کارمند برای انجام ماموریت پرداخت میشود، در حالی که هزینههای سفر شامل مخارج مستقیم مانند بلیط هواپیما، کرایه تاکسی، اقامت و تغذیه میباشد. به این ترتیب، هزینههای سفر جدا از حق ماموریت پرداخت میشوند تا مجموعاً تمام هزینهها و سختیهای ناشی از ماموریت به کارمند جبران شود.
مسئولیت کارفرما در حوادث حین مأموریت چیست؟
هنگامی که کارفرما کارمند خود را به ماموریتهای خارج از محل کار میفرستد، صرف نظر از دوری یا نزدیکی محل ماموریت، ممکن است این کارمند با انواع مختلفی از حوادث حین ماموریت رو به رو شود:
- حادثه رانندگی با وسیله نقلیه عمومی: در این نوع حوادث که به حوادث ترافیکی معروف هستند، مسئولیت بروز حادثه به خود شخص راننده وارد است و مسئولیتی متوجه کارفرما نیست.
- حادثه رانندگی با وسیله نقلیه متعلق به کارفرما: مسئولیت این حوادث مانند گزینه قبل است. با این تفاوت که درصدی از تقصیر متوجه کارفرما است.
- حادثه حین انجام وظیفه: این نوع حوادث دقیقا مانند حوادث ناشی از کار در محل کار اصلی بررسی میشوند و در صورت عدم رعایت مقررات ایمنی، کارفرما مسئول شناخته خواهد شد.
- حوادث غیر مرتبط با کار موضوع ماموریت: در این نوع حوادث مانند انفجار گاز در منزلی که کارمند در آن زندگی میکرده است، مسئولیتی متوجه کارفرما نخواهد بود.
نقش نرمافزارهای حسابداری محک در محاسبه حق ماموریت
همانطور که میدانید، حسابداری حقوق و دستمزد پرسنل کاری بسیار دقیق و زمانبر است. نرم افزار حسابداری محک این امکان را به شما میدهد تا محاسبات پیچیده حقوق و دستمزد، شامل حقوق پایه، بیمه، اضافه کار، حق ماموریت، کسر کار، تأخیر و سایر موارد را با دقت بالا و کمترین احتمال خطا انجام دهید. با استفاده از این نرم افزار، میتوانید فیش حقوقی پرسنل را به سرعت صادر کنید و به این ترتیب، رضایتمندی کارمندان خود را افزایش دهید. افزونه حقوق و دستمزد پس از نصب شدن بر روی نرم افزار حسابداری محک به شما کمک میکند که به راحتی روند صدور فیش حقوقی را در کمترین زمان تعریف کرده و امکان محاسبه آنلاین حق ماموریت را داشته باشید.
جمع بندی
حق ماموریت یکی از موضوعاتی است که بسیاری از کارکنان با آن مواجه هستند. همانند سایر فعالیتهای مرتبط با سازمان، ماموریت نیز قوانین و ضوابط خاص خود را دارد. رفتن به ماموریت کاری وظیفه الزامی کارگر نیست و کارفرما نمیتواند کارمند را به طور یک جانبه مجبور به انجام آن کند. با این حال، این موضوع میتواند در قرارداد کاری قید شود یا با توافق طرفین ماموریت انجام گیرد. همچنین نحوه محاسبه حق ماموریت نیز باید در قرارداد مشخص شود. کلیه هزینههای ماموریت، مانند ایاب و ذهاب و اقامت در محل ماموریت، باید توسط کارفرما تامین شود. هزینه خوراک بسته به توافق کارگر و کارفرما تعیین میشود؛ در برخی شرکتها تمامی وعدههای غذایی توسط کارفرما پرداخت میشود و در برخی دیگر فقط برخی وعدهها برعهده کارفرماست. در مورد میزان دستمزد فوقالعاده ماموریت باید توجه داشت که فرمول مشخص و دقیقی برای آن وجود ندارد، اما این مبلغ هرگز نباید کمتر از حقوق ثابت تعیین شده کارگر باشد.
در انتها، امیدواریم که این مقاله برای شما مفید واقع شده باشد. در صورت بروز هر سوالی، آن را در بخش دیدگاهها با ما به اشتراک بگذارید. همچنین، در صورت نیاز به مطالعه مقالات بیشتر در حوزه حسابداری، میتوانید به دسته بندی مقالات آموزش حسابداری مراجعه نمایید.
منبع: www.investopedia.com
مقاله خوبی بود ولی کارفرماها همیشه طبق قوانین محاسبه نمیکنن حق ماموریت رو .